Equus asinus.

Burro fariñeiro. (Asno)

Montaxe: burro fariñeiro nun muíño de Vilameá, esperando os sacos de fariña.

Na fotografía: un burro fariñeiro esperando a fariña e os farelos do seu dono, nun muíño do río  de Vilameá, en Lobios (Ourense).

O burro fariñeiro debe figurar, necesariamente, na miña relación de seres vivos que teñen que ver cós ríos galegos. ¿Quen levaba os sacos de cereal os muíños,  e logo volvía coa fariña dende os muíños ata á casa?. Sin lugar a dúbidas: o burro fariñeiro.

O burro fariñeiro sempre foi un animal terco, ás veces demasiado, pero moi querido polos seus donos.  Traballador incansable, dócil, sufrido  e intelixente;  imprescindible para carrexar por terreos crebados o que lle botaran ó lombo.

Algúns "burros" como Ferrari son auténticas máquinas de correr. Xa van dous anos que este burro gaña o Gran Premio de Escairón, puntuable para a Burro-Champion Europea.

Ver as súas características.

 

(Ficha actualizada en marzo de 2017)

salir.jpg (922 bytes) Saír.   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Caraterísticas do Burro Fariñeiro

 

Montaxe: burro fariñeiro nun muíño de Vilameá, esperando os sacos de fariña.

Nome galego. Nome castelán. Hibridacións. Nome científico e historia.
Tamaño e peso. Identificación. Características  
Temperamento. Cor da súa capa. O ornear do burro
Patrón racial B. Fariñeiro Habitat. O Burro en Galicia.
O burro: usos tradicionais. O burro: usos actuais          No camiño da seda
As albardas. Medidas a favor do burro. O burro en peligro.
Razas de burros (España) O burro: Enxeneiro de Camiños. O burro: traballador autómata.
O burro: non é burro. Símbolos. O_burro: na farmacia e outras cousas. Os burros: na miña vida.
Libros do burro (Galicia). O burro e a Cultura.   Lendas sobre o burro.
Frases co burro        Refráns  sobre o burro. Cantigas e adiviñas do burro
Fraseologia galega. Asnoterapia O burro: direccións, links, cortos.
Contos de burros. Libros vellos sobre o burro Os biblioburros
RTVG-burros f. na Toxa O burro artista. Mascotas
Camiseta do burro.       Fotos- colab.-carreiras.   Maltrato o burro: Ourense

Hemeroteca burros

Video Carlos Prado Papín.

Hermisende (Zamora) e o burro.

Manuel María canta o burro.

Burros con gps en Allariz.

 U.Actualización-----> 13/03/2017

 

salir.jpg (922 bytes) Saír                                            

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Nome Galego do burro fariñeiro:

 

Burra fariñeira de nome "Cuca" nacida o 01/01/1998.(Fotografía do autor da web)

 

Burro fariñeiro.

 

Nota: en Galicia os burros teñen todo tipo de nomes, pero víanse moitos Roldán, Quirós, Platero, burro Felipe, etc.

 

Volver a datos do burro fariñeiro.

 

 

 

 

 

 

 

 

Nome científico do burro fariñeiro:

Burra fariñeira  de nome "Cuca". Foto do autor da web.

Equus asinus, Linnaeus 1758.

 

Clasificación taxonómica do burro:

Reino: Animalia

Clase: Mammalia

Orde:  Perissodactyla

Familia: Equidae.

Xénero: Equus

Especie: asinus.

 

Nota histórica:

O burro é un ungulado perisodáctilo, grupo que comprende os cabalos, os rinocerontes e os tapires.

 Perteñece á familia dos équidos (familia Equidae), que están caracterizados por ter un único dedo, cunha pezuña en cada extremidade.

O burro deriva do asno salvaxe do Norte de Africa (Equus asnus africanus) e do asno salvaxe de Somalia (Equus asnus somaliensis). Foi empleado en Europa como animal de carga e foi introducido en España de moitas formas, uns dín que  a cambio de cabalos na guerra da Independencia, o cal pode ser certo dende logo para moitos burros. Outros seica viñeron de Irlanda, pode ser que outros moitos. E outros que viñeron de tódolos lugares de Africa e de Asia coa famosa Ruta da Seda.

 

Pequeno apunte científico:

 

Según Jordi Jordana Vidal da Facultade de Veterinaria da Universidade autónoma de Barcelona os actuais burros domésticos, según análisis do ADN proceden dos seguintes burros salvaxes:

1.- Do burro africano, Equus asinus africanus;  procede a raza andaluza e raza majorera de Canarias.

2.- Do asno salvaxe de Somalia, Equus asinus somaliensis, todos os burros negros do norte de España, ou sexa o Catalán, o das Encartaciones, o Mallorquina e o Zamorano- leonés.

(Eu engado tamén o galego fariñeiro).

Seica estas dúas liñas separáronse fai agora entre 500.000 e 900.000 anos, ous sexa antes de que a especie fora domesticada.

 

Texto sacado deste link: http://www.rac.uab.es/bibliografia/articles/AHP/ICE1.pdf

Máis ampliación:

http://www.rac.uab.es/TEMES/Subtemes/RAC/RACTEMES1cas.htm

 

A domesticación do burro, está probado,  é anterior o cabalo. De feito o burro é a única especie gandeira ungulada domesticada exclusivamente en Africa,  xa fai entre 5.000 e 7.000 anos.

 

Volver a datos do burro fariñeiro.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Nome castelán do burro fariñeiro:

Esta fotografía é dunha burra. Está sacada desta www.

Asno, burro, pollino, jumento.

--------------------------

 

Nota importante sobre os cruces ou hibridacións  de cabalo e burro:

O mulo ou mula:

Mulo

O burro si se cruza cunha egua produce unha mula ou mulo, que é estéril. Seica non coinciden os cromosomas, 64 para os cabalos e 62 os burros, e parecer ser que a mula que é o cruce ten 62 e por eso é estéril. Dende logo descoñecía totalmente esta información.

A mula ou mulo, neste caso,  ten parecidos cós seus pais, a simple vista é moito maior que o seu pai, conserva a feitura da cabeza. Normalmente ten a cola da nai.

Teñen como os seus pais o dorso forte, o pescozo groso, a súa capa é as dos pais, ventres cilindricos e costelas arqueadas para obter unha boa capacidade de respiración. As orellas son longas e estreitas. O contorno do fuciño é blanquecino. Teñen unha alzada en torno os 135 cms as mulas e 145 cms os mulos. Algúns mulos sobrepasan os 155 cms de alzada e os 165 cms de lonxitude. Os pesos oscilan como medias nas femias sobre 250 kg. e nos machos sobre 300 kg, inda que poden pasar de 350 kg de peso.

Os mulos e mulas son moi utilizados no mundo para tareas de carga e desplazamentos. Simplemente presentan o mellor das dúas especies Asinus e cabalus como son a forza e persistencia do burro e a axilidade e intelixencia do cabalo. Claro que os mulos son unha especie distinta. A saber a especie Mulus.

En Galicia sempre foron máis utilizados os burros.

O que queira profundizar nos mulos e mulas teñen un excelente traballo monográfico neste link.

O burreño, en castelán  burdégano:

Mula burreña ou burdégano.

Si o cruce se fai entre unha burra e un cabalo o que resulta chámase en castelán burdégano. En galego chámase mula burreña.

O burdégano casi sempre  ten as orellas largas, como a mai; do cabalo conserva tan soio a cabeza que é longa e delgadas, as patas son amplias;  ten a maiores a cola peluda en toda a súa lonxitude e conserva o clásico rebuzno. Dicen que é perezosa como a nai. Por suposto na maioría das veces é esteril.

Volver a datos do burro fariñeiro.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Tamaño do burro fariñeiro:
 

Comparados cós cabalos os burros fariñeiros galegos son, en xeral, pequenos, as súas medidas van entre 60 cms. a 110 cms. no medio do corpo e sobre un metro na cruz do burro.

O seu peso oscila bastante: entre 150 kg. e 200 kg.

Na fotografía pode verse a altura do burro fariñeiro  en comparación as persoas que están o redor (de estaturas normais).

Burra "Cuca", exemplar de burra fariñeira. (8 anos) fotografía do autor da www.

O feito de ser pequenos, non moi pesados e polo tanto áxiles facía o burro fariñeiro galego especial para carrexar sacos de gran os muíños e non quedar atrapados na lama que en inverno rodea os mismos.

Montaxe: burro fariñeiro nun muíño de Vilameá, esperando os sacos de fariña.

Burro fariñeiro no muíño de Sela no río de Vilameá en Lobios, Ourense.

Un dos moitos muíños de Vilamea. Por certo marabillosos. Lobios. Ourense.

Visitando os muíños de Vilameá (Lobios-Ourense), por certo marabillosos, enténdese a importancia que tuvo o  burro fariñeiro en Galicia. Son carreiros preto do río polos que un burro como o noso non tiña problema ningún para carrexar o gran...

 

Volver a datos do burro fariñeiro.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Identificación do burro fariñeiro:

O burro fariñeiro non é moi grande, como xa está dito,  sobre 60 cms a 1,10 metros, orellas grandes , capa torda (pelo mesturado de branco e negro). Os ollos bordeados de branco o mesmo que o fuciño e por debaixo do ventre.

Grandes orellas escuras.

O burro galego por regra xeral ten a cabeza grande (máis grande que a dos cabalos), pero non tan grande como o burro catalán. As orellas son longas e moi móviles, de seguida póñense ergueitas ou orientadas a onde ven o ruído.

O burro ten máis cerebro (máis volumen) que un cabalo normal, o que seguramente leva maior intelixencia que os cabalos. As órbitas tiran a cadradas, máis que a rasgadas.

Os membros son delgados con cascos pequenos altos e comprimidos lateralmente. O peito é estreito, a espalda moi afilada e o ventre grande.

A cola é larga e delgada. Normalmente ten un mechón de pelo no extremo da cola.

A pelaxe soe ser de cor mezclada entre negra e branca o que se chama capa torda. Tamén os hai de cor gris cinsa que logo tiran o negro con branco. Adoita ter branco o fuciño, o contorno dos ollos e a parte de abaixo do ventre.

Na fotografía burros de cor gris cinsa. A mezcla das razas fai que existan estos burros.

 

Os burros ornean, si os queres oir pincha nestes links:

Burro fariñeiro no Rexo en Allariz. Oir como ornea.

 

Dende logo cando o burro ornea faino con ganas...

Descoñezo o autor deste fotografía.

 

Fotografía sacada deste link.

Outro burro que ornea (pinchar este link).

Volver a datos do burro fariñeiro.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Algunha característica do burro fariñeiro:

     Os burros son mamíferos ungulados (ten pezuña)  perisodáctilos (un soio dedo con pezuña); herbíboro, xa que se alimenta de vexetais, e que se reproduce de forma vivípera (ou sexa nace un feto xa desenrolado) cada dous anos,  tendo unha xestación entre once a doce meses.

As femias alcanzan a súa madurez os dous anos e os machos os dous e medio. Pódese saber a súa edade mirándolle ó desgaste dos dentes, pero esta proba soio é válida ata os 8 anos.

Os burros poden vivir ata 25 anos. Considérase que crecen únicamente ata os 4 anos.

O noso burro fariñeiro é pequeno de tamaño e moi lixeiro en comparación con outros burros da península. É todo un especialista en lugares peligrosos como a beira dos ríos, alta montaña, e outras zonas.

Ten unha boa vista e un oído a proba de todo. Non é tan bon có tacto e co olfato.

Burro que se utiliza no camiño de Santiago para aluguer dos peregrinos que queiran facer o camiño de Santiago en burro. Toda unha sensación distinta.

Unha característica básica do burro é o seu gusto pola libertade e pola paz, podíase decir que "o seu innato amor pola libertade fixo que se convirtira nun animal de paz exterior e interior, de tal forma que por ese amor soporta os bastonazos que lle boten...".

Dicen do burro que é terco e dende logo "burro" , mentras que está demostrado que é todo o contrario, é dócil e bastante intelixente. Por suposto é burro pero non tan burro como parece.

A terquedade do burro débese, sin lugar a dúbidas, a unha mala interpretación do sentido de autopreservación que ten o burro e por suposto todos os animais. O burro resúltalle difícil facer algo que el crea que o vai perxudicar. Pero eso é lóxico. Unha vez que aprende, que ve que non pasa nada, é dócil e bon. Claro que hai quen dí que "o burro é o primeiro animal ácrata do Arca de Noé: fai o que lle da a gana..."

Non é a primeira vez que escoito decir "os burros son máis intelixentes cós cabalos, atenden a máis de vinte órdenes distintas e son capaces de abrir có fuciño a porta ou o valado dunha finca..."

Para rematar:

Dice un proverbio islámico, traducido o galego: "«Segue ó burro e atoparás o teu pobo. Segue a unha cabra e caerás nun barranco»"

E que razón tén...

-------------------------

Una característica moi interesante do burro, e que non coñecía,  é a que saco dun link de Portugal dedicado o burro:

O parecer os burros son uns guardians excelentes de rebaños, pero coa condición de que esté un soio burro co rebaño de ovellas ou cabras. Curioso...

Cuadro sensacional de Christian Mali

 

(Copiado da dirección anterior)

Un burro vive unha media de 25 anos, hai casos moi raros de 40 anos.

Si Vd. cría cabras ou ovellas, os burros son excelentes gardiáns do rabaño contra cans e lobos; pero hai que ter moito cuidado, xa que o burro únicamente gardará o rabaño contra os ataques dos cans ou dos lobos, se está soio. En ningún momento poden estar dous burros xuntos, xa que estarán a facerse compañía e esqueceranse do rabaño totalmente.

 

Volver a datos do burro fariñeiro.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Patrón racial do burro fariñeiro galego:

(Aproximación.)

Nota: o que sigue é unha aproximación as  características máis coñecidas do burro fariñeiro.

Burra fariñeira. (Fotografía do autor da web)

Patrón racial do Burro Fariñeiro

Os burros fariñeiros galegos son, en xeral, pequenos, as súas medidas van entre 60 cms. a 110 cms. no medio do corpo e sobre un metro de media na cruz do burro. O seu peso oscila bastante: entre 150 kg. e 200 kg.

As femias son un pouco máis pequenas.

Teñen a cabeza grande (máis grande que a dos cabalos), pero non tan grande como o burro catalán. As orellas son longas e moi móviles.

As órbitas tiran a cadradas, máis que a rasgadas.

Os membros son delgados con cascos pequenos altos e comprimidos lateralmente. O peito é estreito, a espalda moi afilada e o ventre grande.

A cola é larga e delgada. Normalmente ten un mechón de pelo no extremo da cola.

A pelaxe adoita ser de cor mezclada entre negra e branca o que se chama capa torda.  Adoita ter branco o fuciño, o contorno dos ollos, por baixo do pescozo e a parte de abaixo do ventre. Tamén nas axilas e bragadas.

O pelo no corpo é curto e suave. Ten máis pelo na cabeza, pero sin chegar a dar a impresión de peludo como o burro zamorano-leonés.

Volver a datos do burro fariñeiro.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Temperamento e comportamento do burro fariñeiro:

O burro fariñeiro é pequeno, lixeiro, moi dócil e moi tranquilo. Unha marabilla. Esta fotografía é unha burra. Está sacada desta www.

Non é de estranar que os burros actualmente se utilicen, xa dende 1970 como terapia. O parecer diferentes estudios realizados por equipos médicos demostran os beneficios no cuidado e tratamento de persoas con necesidades especiais.

En Pontevedra, concretamente en Barro hai unha Asociación (Asociación Nacional para a Defensa, Recuperación y Estudios terapéuticos da Raza asnal)  que conta cun equipo de profesionais da saúde especializados na terapia asistida cos burros. Esta asociación traballa coa asinoterapia como unha fisioterapia aplicada á discapacidade fisioneurolóxica, que se da aproveitando os impulsos e a cadencia no movemento do burro.

Na fotografía de Nacho Gómez vese o burro "Platero" con un grupo de nenos neste centro (centro de Barro).

Tamén aplican a psicoterapia con burros, basada na terapia ocupacional de manexo e coidados do burro, e á interacción continua co mesmo. Diversos estudios demostraron que a interacción continua con estes animais activa os recursos de autocuración do ser humán e, deste xeito, axuda a que outras terapias sexan máis efectivas.

Nota:

Texto copiado do diario A Región  de Ourense, sábado 1 de xulio do 2006, suplemento Ecoagro.

------------------------------------

Tamén en Allariz, na zona do Rexo hai burros que os dedican a terapias asistidas:

Conxunto de burros de Rexo en Allariz. Tamén vín un burro fariñeiro e un burro das encartacións pequeno.

Burro fariñeiro. Rexo. Allariz.

Cría de burro das Encartacións. O Rexo Allariz.

Os burros son moi dados a padecer hiperlipemia, que se produce cando o burro está moi arraigado a un lugar e cambia de donos e polo tanto de lugar e de costumes.

 O burro como moitos outros animais sufre unha depresión, xa que enseguida se encariña cós seus donos e os cambios non lle gustan. Esta enfermedade pode producirlles a morte. O que pasa é que esa enfermedade acumula grasa na sangue que pode pasar logo o fígado e morrer o burro. Vulgarmente dise que o burro morreu de pena...

Volver a datos do burro fariñeiro.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

          Cor da capa do burro fariñeiro:

Cor : O burro fariñeiro galego típico ten a capa torda (pelo mesturado de branco e negro) ; de feito o máis normal e a cor  tirando a negra en todo o corpo agás  no ventre, fuciño e boca e contorno dos ollos.


Este é o burro fariñeiro.

Por suposto a capa do burro pode variar moito, sirvan como mostra estas fotografías, sacadas de www de internet:

Fotografía sacada dunha www francesa.

Esto é o producto das mezclas de raza.

Foto curiosa sacada de internet, descoñezo o autor.

Entendo que o burro fariñeiro auténtico, os poucos que quedan en Galicia teñen a capa negra, pero haberá de todo.

En castelán chámanse rucios os burros de cor parda clara ou abrancazada. Así,  é un rucio o burro da dereita da fotografía.

 

Volver a datos do burro fariñeiro.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

Habitat do burro fariñeiro:

 

A burra fariñeira "Cuca" de 8 anos.

En Galicia o envellecemento da poboación rural , xunto coa progresiva mecanización da sociedade, hoxe hai moitos tractores e moitos pascualines, fixo que a poboación de burros sufrise un descenso incrible nos últimos anos. De feito pasou de 26.000 burros nos anos oitenta a 7.000 actualmente.

Fai dez anos non había pobo de Galicia no que non se viran burros, hoxe hai moitos que non dispoñen de ningún.

O meu compañeiro e amigo Xosé Antonio Mourín,  facendo un alumiño a un burro en Vilariño frio. O burro parece da raza zamorana-leonesa.

Realmente o burro pode vivir en calquera lugar; gústalle moito a calor; nas zonas frías de Galicia vólvese perezoso e lento.

A burra fariñeira "Cuca".

O seu habitats polo tanto estaba claro, calquera pobo, en calquera casa tiñan un burro.

O burro non era nada esixente e cun cortello sencillo podía vivir perfectamente. Un pouco de herba, sacalo de vez en cando a tomar o aire  e listo.

Eso si, o burro non é de estar na corte todo o día, quere libertade. Aire libre e calquera lugar para pastar. Si preto do lugar pasa unha burra será o animal máis feliz do mundo e orneará, moito, moitísimo.

O burro non é moi esixente a hora de comer,  calquera vexetal lle vale, incluso plantas espiñosas sobre todo os cardos. Tamén pode comer ortigas. Pero o que máis lle gusta é a herba e a palla.

É moi esixente coa bebida, xa que quere augas limpas e sin contaminar. A verdade é que de burro ten moi pouco...

Volver a datos do burro fariñeiro.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

O burro fariñeiro na Galicia actual:

Actualmente  hai 7.000 burros fariñeiros (setembro do 2006) en Galicia. Hai 20 anos había 26.000. O estudio feito que aportan estos datos débese á Universidade de Córdoba. Fontes galegas falan que a finais dos anos 90 había sobre 12.000 burros en Galicia. Quizás estos últimos datos sexan os máis correctos.

Os burros concéntranse especialmente en Galicia en comarcas como Ferrolterra, en Corón (entre Vilagarcia e Cambados) e en Tui (Baixo Miño). A proporción con respeto ó ganado cabalar sería de 4:1, tendo en conta que en Galicia había denantes dos incendios de agosto sobre 24.000 cabalos.

Dicen que somos a comunidade con máis burros de toda España, e non estou de coña. É certo.

En España seica hai actualmente 60.000 exemplares cando hai 10 anos había 1.500.000. Moitos burros pasaron polos matadeiros, polos zoos, ou se venderon ou abandonaron. Unha magoa...

Está claro que o burro é un animal que foi a menos en Galicia e por suposto no resto do Estado, pero a razón é que foi sustituido polos tractores e as "pascualines". O burro xa non se precisa e  molesta na casa. A xente foinos vendendo ou incluso abandonando. Esa é a triste realidade.

O contrario ocorreu noutros países como Francia, dende 1989,  onde os burros están de moda, incluso como mascotas, así os burros véndense a bon precio. Hai tódolos anos un salón internacional do burro en París e un encontro internacional en Normandía. Casi nada.

Tamén en Inglaterra están de moda.

En España, de tódolos xeitos hoxe, no mes de xullo do ano 2006, hai un movemento grande a favor do burro. Xa hai moitos grupos de reivindican o burro e que non desaparezan as razas actuais que sempre houbo en España.

Esta páxina súmase a eses movementos.

Así en Galicia xa temos varias Asociacións en favor do burro e máis que teremos no futuro:

Por exemplo ABUFA:

Abufa está a traballar dende 1998 polo recoñecemento do burro autóctono galego. Sei que fixeron moitas actividades e que están a traballar polo recoñecemento do noso burro fariñeiro. En breve poreime en contacto con eles para recabar información.

Por certo xa o fixen pero non teño datos. Este é o meu email por si queren engadir algunha cousa.

Outra é a ASOCIACIÓN ANDREA, "Centro de Acogida para burros ancianos, abandonados y/o maltratados" :

Este é o link de Andrea.

Recentemente creouse en Pontevedra, no concello de Barro,  o "Centro de acogida y recuperación de burros de Andrea", neste centro xa existe o apadriñamento e adopción de burros. Neste centro que tamén ten en Silleda unha sucursal hai un lugar para deixar os burros a todos os que queiran.

 

En Andrea detectaron que en Galicia existía «un comercio ilegal e pouco amistoso de burros de idade avanzada para a venda para circos, zoos ou comida para cans, onde logo dunha vida enteira de traballo dedicado ao home, eran tristemente utilizados para fins ilegais e pouco dignos». Tamén atoparon numerosos casos de abandonos ou malos tratos. Por estas razóns puxéronse ao choio para crear un asilo para burros. Sería o primeiro destas características que funciona en Galicia.

«Cremos que o que nos debe ocupar todo o tempo agora é buscar os medios necesarios para que o centro de acollida para burros vellos, abandonados e/ou maltratados e o seu mantemento sexa unha realidade», sinalou David Lema. O colectivo ten aberta a conta 0182 2774 71 0201518593 do BBV. «Con só cinco euros mensuais poderemos comprar cinco quilos de palla ao ano; con 10, unha tonelada de heno ao ano; e con 15, poderemos vacinar a 10 burritos ou comprar postes para cercar terreos», destacou David Lema.

Con Andrea temos unha noticia do mes de decembro:

A Consellería de Medio Ambiente subvencionará a mellora do centro de acollida de burros da asociación A.N.D.R.E.A.

Santiago, 6 de decembro de 2006.- A Consellería de Medio Ambiente e Desenvolvemento Sostible colaborará coa Asociación para a Defensa, Recuperación e Estudo Terapéutico da Raza Asnal (A.N.D.R.E.A) na mellora do centro de acollida de burros co que conta na provincia de Pontevedra. Así se recolle no convenio asinado entre o responsable autonómico, Manuel Vázquez, e o presidente do colectivo, David Lema.

A axuda permitirá a este colectivo continuar coa labor social e o traballo terapéutico que presta na actualidade, axudando, a través do seu centro, entre outras, a persoas con discapacidade.

O convenio de colaboración persegue a mellora das instalacións actuais, o que posibilitará que a asociación poida dar resposta ao elevado número de burros abandoados, enfermos e de avanzada idade que recolle e mantén A.N.D.R.E.A en ditas instalacións. Con tal fin, a Consellería de Medio Ambiente concederá á asociación unha axuda de 64.200 euros.

Volver a datos do burro fariñeiro.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Usos e utilidades de burro fariñeiro:

 

Usos tradicionais do burro:

  • Transporte do gran de centeo, trigo e maíz os muíños e volta coa fariña. Por eso en Galicia se chaman burros fariñeiros. Os muíños estaban en lugares de difícil acceso e os burros eran fundamentais.

 

  • Tamén era utilizado para transportar mercancias lixeiras por zonas acantiladas como Ortigueira, San Andrés de Teixido, e tamén escalonadas como moitas da Ribeira Sacra. Polo canón do Sil inda se utilizan hoxe. Todo elo en Galicia.

 

  • Tamén era utilizado para transportar mercancías lixeiras por zonas moi escarpadas e difíciles na Raia con Portugal, os contrabandistas tanto dunha banda como de outra  facían uso do burro.

 

  • Transporte con rabaños ovinos, en trashumancia ou en movementos locais.

 

  • Labores agrícolas. Ferramenta  fundamental de traballo no campo e nos pobos.

 

  • Transporte de cargas (leña, auga, pedras, etc.)

 

  • Transporte con carro. En Galicia eran máis utilizadas as vacas, pero o burro permitía carros máis lixeiros, incluso con rodas de goma algúns.

 

  • O burro tamén se utiliza para facer xirar as rodas das norias e muíños, sobre todo fora de Galicia. En Chantada e Quiroga os burros movían as pedras dos muíños para sacar o aceite das olivas.

Fotografía de Xosé Varela Vilariño, na que se mostra un burro carretando a fariña. A fotografía aparece no libro "O burro" de Manuel Mandianes. Editorial Ir Indo. 2006.

 

Montaxe: burro fariñeiro nun muíño de Vilameá, esperando os sacos de fariña.

Burro fariñeiro no muíño de Sela no río de Vilameá en Lobios, Ourense. Fotografía do autor da www.

Visitando os muíños de Vilameá, por certo marabillosos, enténdese a importancia do burro fariñeiro en Galicia. Son carreiros preto do río polos que un burro como o noso non tiña problema ningún para carrexar o gran...

 

Usos actuais do burro:

  • Transporte de persoas (sobre todo de xente maior) en desplazamentos locais.

 

  • Transporte con rabaños de ovino, vacuno, etc.

 

  • Labores agrícolas sinxelas: arado de viñedos, sembrado de patacas, recolleitas na vendima, traer a herba, a leña, etc.

 

  • Como aporte de calidade no turismo rural: paseos ecolóxicos, rutas os muíños, rutas de montaña, etc.

 

  • Terapias para persoas con algunhas incapacidades: a asinoterapia está hoxe de moda en Galicia.

 

  • Como mascotas de moita xente: seica hai xente que está adoptando burros para utilizalos deste xeito.

 

  • Como auxiliar básico para axudar a xente moi mal comunicada, ver o apartado dedicado o "biblioburros" en Colombia; unha idea moi orixinal.

 

Os burros poden ser actualmente un incentivo a ofertar para facer rutas de montaña e outras.

 

. Os burros na vendima na Ribeira Sacra en Ourense e Lugo.

Fincas de viño da Ribeira Sacra, onde se da un dos mellores blancos do mundo "O godello" e varios tintos, tamén fora de serie,  como "o mencía".
Para facer a vendima nestas fincas da Ribeira Sacra, tanto en Ourense como en Lugo é de moita utilidade o burro. Neste caso é o Canón do Sil un lugar único no mundo. As fotografías son desta páxina www.

Ribeira Sacra Ourense. Sin o burro é dificil traballar, inda que hoxe hai outros sistemas...

O burro é moi útil na vendimia en zonas como na Ribeira Sacra, onde as cepas están situadas en lugares de difícil acceso pero de sensacional viño (viño de Amandi, mencías, godellos ¡qué viños sensacionais!).

. O burro tamén se está usando xa como símbolo icónico en moitos programas tanto de ordenador como app para móviles. Recollo  este símbolo        . O icono é utilizado por exemplo nos programas de ventas on line, onde podemos ver o selecionado que temos na compra deste xeito. Os iconos sabemos que misión cumplen e penso que este é explicativo dabondo.

 

.  Na fotografía vese a un franciscano, Fray Sergio María facendo o camiño de inverno, de volta de Santiago. Seica en Cotobade mercou, sempre con esmolas, a burra.  Outro dos usos do burro fariñeiro. (Xaneiro de 2016).

 

. Por último, seica o burro o están utilizando para gardar o gando contra os lobos. Non é novo este uso.

Ver este video:

 Pulsar este link

---------------------------------------------------------------

 

As albardas dos burros

        O burro para cargalo utilízase a albarda que é un aparello como unha especie de almofada chea de palla que se coloca no lombo do animal. A albarda tamén se utiliza para sentarse no burro. Hai diversos tipos de albarda según sexa de carga, de monta ou outras.

Albarda para montar.

Esta albarda está sacada (no seu día) deste link galego.

Os albardeiros manufacturan o coiro, a tea de saco, o ferro e a madeira, para fabricaren albardas, selas, estribos, alforxas e todo tipo de cousas para os burros, mulos e cabalos.

Albarda de carga. Outro tipo de albarda.

--------------------------------------

 

Camiño da seda ou Ruta da Seda

A ruta da seda traía os productos e outras cousas dende Asía ata o mediterraneo.

        Os burros foron usados antiguamente no Camiño da Seda que dende o Pacífico traía a seda ata o Mediterraneo. Consta na historia que o burro  era un dos animais de carga. Lóxicamente o ir pasando polos distintos territorios houbo cruces entre eles.

       En realidade o Camiño da Seda ou Ruta da Seda eran unha serie de rutas de transmisión comerciais e culturais entre Asía e Europa onde os comerciantes, os peregríns, os soldados os nómadas, etc. intercambiaron moitas cousas (telas de todo tipo, ámbar, marfíl, laca, piedras preciosas, etc.)  e durante moito tempo. A ruta foi iniciado pola Dinastía de Han o redor do 114 A.C. en gran parte coas misións e as exploracións de Zhang Quian.

Por suposto había varias, sempre tratando de evitar o Tibet.

Xeográficamente extendíase por máis de 8.000 kms. e tuvo moita importancia no desenrolo das civilizacións de China, Xapón, Exipto, Persia, Roma, etc.

A palabra apareceu por primeira vez na pluma do alemán Ferdinad Von Richthofen no ano 1877.

Os interesados neste tema podedes ver este link.

O burro foi domesticado no mundo, moito antes que os cabalos, por algo sería...

A mecanización da agricultura e a modernización dos medios de transporte provocaron a disminución do número de burros, pero en España inda é posible en algunhas zonas ver ós pastores coas súas ovellas, o seu can e o seu burro cargando todo o necesario para pasar o día.

O temperamento deste animal é tranquilo e apacible, e dispón de unha notable enerxía e gran resistencia. Está moi aclimatado á calor e a falta de auga. É un fora de serie para moitas cousas. Eu diría que é un 4 x 4 pura sangue...

-------------------------------------

Para rematar nada mellor que o humor e a retranca de Quesada:

Non necesita explicación...e menos hoxe, en abril do 2008 en que o precio da gasolina subiu de forma incrible...

  Volver a datos do burro fariñeiro.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

O burro como Enxeneiro de Camiños:

O burro como Enxeñeiro de Camiños.

Estaba claro que o burro era todo un doctor (licenciado coa tesis feita...) a hora de facer camiños moi difíciles. Todo un enxeñeiro de camiños.

Vexamos o seu uso básico no trazado de camiños difíciles que se facían fai anos nas nosas aldeas de Galicia.

Cando entre dous pobos queríase facer un camiño e o trazado non era fácil,  o uso do burro era un sistema sensacional.

Bastaba coller un burro de un dos pobos, levalo ó outro pobo e soltalo para que volvera a casa do seu dono.

Seguro que o burro collía o mellor camiño e o máis corto. Bastaba con tomar nota e porse a traballar; o trazado estaba indicado seguro que polo mellor lugar.

Penso que o título é xusto.

Volver a datos do burro fariñeiro.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

O burro como traballador autómata:

O burro como traballador autómata.

Efectivamente o burro podría transportar a fariña dende o muíño  ata a casa do dono e volver a cargar sin estar presente o dono para nada. Este miragre era doado para o burro fariñeiro galego...

Fotografía de Xosé Varela Vilariño, na que se mostra un burro carretando a fariña. A fotografía aparece no libro "O burro" de Manuel Mandianes. Editorial Ir Indo. 2006

 

Para ter lugar este traballo,  totalmente autónomo,  do burro, únicamente se precisaba unha persoa para cargar o burro  no muíño, ou sexa o dono do burro,  e outra na casa para descargar. E veña para arriba e abaixo en plan traballo autómata. O tema sempre funcionou, o burro convértese nun reloxo de precisión; é máis, incluso avisa si ten algún problema no camiño...

Incrible pero certo...

Volver a datos do burro fariñeiro.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

O burro non é  burro, simboloxía:

Non se entende como se pode insultar a alguén dicindolle “eres un burro”, cando estos animais son increíblemente “nobles, intelixentes, traballadores e dóciles”.

O burro non necesita que se lle enseñe dúas veces un sendeiro, basta con unha, inda que sexa moi dificil.

De burro non ten un pelo.

As veces pensamos que o burro é tal, cando realmente non é así. Por exemplo ¿que pensar desta fotografía sacada de internet?:

O lector avispado teno claro... as veces o burro non é quen parece...

Queda dito.

Na simboloxía  o burro identifícase con estos casos:

O burro en xeral identifícase, como está dito arriba, coa ignorancia, e coa xente de pouco entendemento.

Tamén se fala de traballar como un burro. Quérese indicar que se fai esforzos fora do normal.

 

Facer burradas. Ë unha frase típica daquela xente que fai cousas sin pensalas moito.

 

O burro tamén ten as veces connotacións políticas como é o caso do burro catalán frente o touro españolista, ou o caso de EEUU  onde o burro é o emblema do Partido Demócrata.

 

-----------------------------------------------------------------------

Texto que aparece na Voz de Galicia do 17 de xullo do 2006, indicando que non teñen nada de "burros" como se afirma na www:

De burros, nada

Los burros, según los expertos, no tienen un pelo de tontos. «Son más inteligentes de lo que pensamos, incluso más que los caballos», recordó Pascual Rovira. Este experto, en nombre de la asociación que preside, llegó a solicitar a la Real Academia de la Lengua que cambiara la definición que aparece en el diccionario sobre el burro. Refiere que es «rudo o de poco entendimiento» y la asociación Adebo pidió que figurase inicialmente algo así como:«animal noble y milenario, amigo de la humanidad». Los académicos no les hicieron ni caso.

«Además de ser inteligente, es un animal independiente y lo demuestra con su tozudez. Es un ejemplar ácrata», explicó Rovira. También recordó que los pollinos eran auténticos melómanos. De hecho, su asociación organiza periódicamente conciertos de música clásica para burros. Llevan una orquesta sinfónica a un prado de Rute y allí los asnos disfrutan. «Se puede comprobar como cambian la posición de las orejas, dependiendo del tipo de sonido. Les entusiasma la música. Además, rebuznan en 20 tonos distintos y pueden llegar a escuchar un rebuzno a 11 kilómetros de distancia», contó el presidente de la Asociación para la Defensa del Borrico, una de las más veteranas de España. En Galicia estamos lejos de que podamos ver conciertos o romerías para burros pero parece que vamos por buen camino porque en Santa María de Curro, en Pontevedra, en unas instalaciones bautizadas con el nombre de El Parador de Ti Mismo, tiene su sede la Asociación Nacional para la Defensa, Recuperación y Estudio Terapéutico de la Raza Asnal (Andrea), cuyo presidente es el terapeuta David Lema Costas.

En este colectivo llevan a cabo diferentes estudios relacionados con la asinoterapia (trabajo terapéutico con burros) y, en el mes de octubre, esperan celebrar las primeras sesiones, supervisadas por un equipo de psicólogos y terapeutas psicocorporales. «La asinoterapia es una alternativa terapéutica que se desarrolla en diferentes países desde los años 50. Los estudios demuestran que es beneficiosa en el cuidado y tratamiento de personas con problemas físicos y mentales. Concretamente revelan que el contacto repetitivo con burros mejora el equilibrio, contribuye al desarrollo de los músculos finos y, gracias a la interación con el animal, se estimula el vocabulario, se reduce la hiperactividad en los niños, la falta de atención...», explicó David Lema.

Este terapeuta no duda en asegurar que el burro, con su pachorra, «nos puede ayudar a vivir despacio en un mundo lleno de prisas y estrés; la tranquilidad que nos transmite, sus movimientos lentos, nos pueden ayudar a parar».



Centro de acogida


En Andrea detectaron que en Galicia existía «un comercio ilegal y poco amistoso de jumentos de edad avanzada para la venta para circos, zoológicos o comida para perros, donde después de una vida entera de trabajo dedicado al hombre, eran tristemente utilizados para fines ilegales y poco dignos». También encontraron numerosos casos de abandonos o malos tratos. Por estas razones se pusieron manos a la obra para crear un asilo para jumentos. Sería el primero de estas características que funciona en Galicia.

«Creemos que lo que nos debe ocupar todo el tiempo ahora es buscar los medios necesarios para que el centro de acogida para burros viejos, abandonados y/o maltratados y su mantenimiento sea una realidad», señaló David Lema. El colectivo tiene abierta la cuenta 0182 2774 71 0201518593 del BBV. «Con sólo cinco euros mensuales podremos comprar cinco kilos de paja al año; con 10, una tonelada de heno al año; y con 15, podremos vacunar a 10 burritos o comprar postes para cercar terrenos», destacó David Lema.

 

Para rematar un chiste gráfico, de Almuiña, moi  bon e que queda apropiado neste lugar:

 

Volver a datos do burro fariñeiro.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Os burro-farmacia e outras cousas:

O burro-farmacia. Aplicacións terapéuticas do burro


Dice un vello libro, de autor anónimo  (“Apología del asno”, 1826), que entre as bondades do milenario pollino está a de sanar. “Cada borrico es para ti un galeno”. “Para todo en el asno hallas remedio. Es un almacén de drogas”, escribe o anónimo autor na páxina 23.

Como Astrinxente. Os excrementos de burro negro  mesturado con estrume  era usado por Hipócrates para mellorar, sobre todo nas mulleres, os desarreglos intestinais.

 Contra a Gota. A leite  de burra, lixeira e doce, era utilizada para combatir a door das articulacións e aplacar a tos e o mal da tisis. Tamén para regular o ciclo da menstruación.

Contra os Velenos: tamén  Plinio  recomendaba a leite de burra para contrarrestar os nocivos efectos dos velenos

Contra a Loucura: a súa sangue sana a mente, decía o sabio médico grego e contribue a  fortalecer as defensas naturais do organismo.

Contra a Tos Ferina: parece ser que o rabo de burra curaba a tos ferina.

Contra a Lepra: parece ser que o mexo  de burro é un eficaz tratamento da lepra.

Contra a Tuberculose: seica o leita de burra é un remedio eficaz non so contra a tuberculose sinon tamén contra as toses vellas.

 

 

Este texto (xa traducido e ampliado)  e o seguinte , sin traducir, están sacados deste link.

Son curiosos.

Clinton vs. Castro.

Cuando Bill Clinton aterrizó en España en julio del 97 con motivo de la cumbre de la OTAN, no podría imaginar que regresaría a la Casa Blanca con un asno cordobés. Al menos esa era la intención que rondaba la cabeza de Pascual Rovira. La burra Miguelita estaba ya lista para cruzar el charco, mientras correteaba en Rute junto a sus congéneres. Entre otros, Revolución, el semental que Fidel Castro había solicitado a la Junta de Andalucía, por mediación de Felipe González. Quería repoblar de pollinos la isla. Pero nadie, empezando por el propio Pascual, cayó en la cuenta de que el instinto puede más que las caricias del hombre más poderoso del planeta. Cuando llegó la hora de partir, Miguelita estaba preñada: el burro de Castro había montado a la burra de Clinton. Finalmente, la desconsolada Miguelita se quedó en tierra y abortó de forma natural. Mejor le fue al macho Revolución, que desde que llegó a Cuba, en 1998, ha dejado preñadas a ocho burras, convirtiéndose en el “latin lover” de la isla caribeña.

Volver a datos do burro fariñeiro.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Medidas para que non desapareza o burro en Galicia:

Nivel oficial:

En Galicia a nivel oficial da Xunta de Galicia, de momento poucas,  moi poucas por non decir ningunha. Esta fecha foi feita no 2006. Hoxe no 2008 hai algúns contactos da Consellería de Medio Ambiente e as Asociacións que existen actualmente.

Nivel privado:

Actualmente existe unha asociación ABUFA (Asociación de Burros Fariñeiros) que dende 1998 esta constituida por amantes deste animais, e está a loitar na defensa do burro autóctono de Galicia.

Os seus obxetivos  pasan por conseguir o recoñecemento da raza fariñeira como autóctona da Comunidade Galega. Están por crear unha comisión Asociación-Xunta que defina as características específicas da raza, e a partir, dese punto buscar un recoñecemento a nivel de Europa.

Os interesados esta é a dirección de A.BU.FA.

A Asociación conta con varias fincas en Rubianes (Vilagarcía de Arousa) e Brión (A Coruña), doadas desinteresadamente polos socios, na que se recollen burros que por unha ou outra causa están abandonados ou atopados en malas condicións.

Enhoraboa dende esta páxina.

Todo o meu apoio a esta iniciativa.

En breve poreime en contacto con eles para recabar información.

--------------------------------------------------------------

Medidas a nivel do Estado:

A nivel do estado tamén hai unha Asociación Amigos del burro de link http://www.geocities.com/amiburro/bienvenido.htm que traballan en pro da recuperación das diferentes razas de burros que existen en España.

A asociación ten a súa sede en Madrid é afirma que durante séculos o burro foi o mellor amigo do home. Tamén que o burro é patrimonio da humanidade.

Merece a pena visitar a súa www.

 

Volver a datos do burro fariñeiro.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Os burros fariñeiros na miña vida:

 

     Cando era rapaz pasaba os veráns co  meu tio Camilo, un pai para mín,  ala en Randín (Ourense). O meu tío foi o cura párroco do pobo (dende 1939 ata 1975). Aqueles anos de 1950 a 1965 foron marabillosos para mín e sin dúbida foron a pedra angular do meu amor a natureza e outras moitas cousas.

O tío Camilo non tiña burro, nos primeiros anos usaba un cabalo e polos anos 55-56 xa tiña mercado un automovil, un Peugeot de dúas plazas, daqueles de manivela e de frenos de barilla. Polos 60 xa foi a Francia a buscar un "dous cabalos" de Citroen que foi o primeiro que vín na miña vida. Pero o que vamos, en Randín había algúns burros que eran usados como fariñeiros, levaban o gran ó muíño da Lama, o muíño do Cota, o da Barxela, o de Rebumba  e do de Barxa, entre outros, todos eles situados no regato de Barxa que ven de Vilar e Vilariño e que por certo tiña as mellores troitas, seguramente, de Galicia. Podo certificalo si fai falta...

Pero os burros, sobre todo os que eran caladiños, tamén eran usados para o contrabando con Portugal, según me contaban os mozos do pobo. Por aquel  tempo o contrabando facíase entre Randín e o veciño pobo portugués de Tourém (daquelas decíamos Torey) . Cargaban moito cafe "Sical"  e outros productos,  e usaban o burro xa que así podíanse meter por carreiros onde fora dificil atopar a Garda civil. Algúns amigos do pobo facían,  as veces,  a noite no monte para sacar uns pesos e tamén estar de troula e aventura.

O meu tío nunca me deixou ir cós mozos pola noite a Torey a buscar o café, cousa lóxica, pero... houbérame gustado...

 

        O outro burro da miña vida entrei en contacto con el nun pobo do concello de San Xoan de Río, en Seoane onde viven uns grandes amigos meus e da miña familia: o Pepe,  a Maruja, e os seus fillos o Nestor e o Manoliño, que hoxe forma parte entrañable da miña familia. De feito Manoliño é o meu afillado e Nestor é como si fora un irmán. Grandes persoas e excelentes amigos. Debía ser polo ano 1956-57.

         Pois ben,  eu era un cativo seguramente sobre dez ou once anos. Fun pasar uns días de festa e troula a casa destes amigos e tuven ocasión de coñecer moitos lugares sensacionais e xentes marabillosas, Sas de Penelas, Freixo,  Medos, Seoane de Argas, San Silvestre, Acebido, San Xoán de Río, e un longo etc. Lembro perfectamente todas as atencións que tiñan conmigo a familia, estiven a corpo de rei, as festas e enchentas que se facían,  os partidos de fútbol, nun campo por baixo de Seoane a carón do río...tempos aqueles. Tamén a feira en Xan Xoán de Río e un día que levamos a porca o porco, que me sorprendeu moito como rapaz...

          Pero ó que vamos, o caso é que o burro formaba parte da familia,  tanto que todos os días orneaba sobre as sete da mañán, na corte xusto por baixo a onde eu dormía. O sonido quedou grabado na miña testa moitos meses.

        O volver a Ourense, todos os días o levantarme intentaba imitar o orneo do burro. Gustábame facelo.

Ata que os meus país dixéronme que aquelo non era normal...

 

Nota: en marzo do 2008 fago una lectura deste texto e noto que se me poñen os ollos mollados cunha bágoa de tristeza. Pepe e Maruja xa non existen, non fai moito asistín ao seu enterro en Seoane de Argas, primeiro Maruja e poucos meses despois o Pepe.

Onde estean,  dende esta páxina web,  mándolles unha aperta e un bico moi grande. Xamais esquecerei as súas atencións e a súa amabilidade e agarimo cara á miña persoa. Sempre terán un lugar no meu corazón...

 

          Máis tarde en Calvos, na parroquia de San Mamede de Vilasouto, en Lugo, polo ano 1973-74 lembro con moito cariño o burro do Tío Antonio e a Tía Mercedes, un burro dócil, intelixente  e moi camiñante. Con ese burro fun un día a pescar troitas, dende Calvos, pasando pola Serra, ata Goo, no río Mao. Marabilloso recordo do burro e das troitas dese río que foi en tempos espectacular. Hoxe é unha magoa de río, cun encoro que soio sirviu para estropear a zona.

O burro Quirós. O burro do Antonio e a Mercedes. Calvos. Vilasouto. O Incio. Lugo

Na fotografía están de esquerda a dereita: Crisitina, Mari Carmen, Araceli, Carlos e o burro "Quirós"- Igual fai 33 anos?

             O burro, que se chamaba Quirós, non foi a gusto pola serra, xa que vía que nos separábamos da súa casa, a casa do Crego, que era a casa dos tíos Antonio e Mercedes. Logo o chegar a Goo, mentras eu pescaba algunhas troitas,  estuvo atado a un amieiro e pastou a gusto. Por certo ó pasar polo pobo de Goo o burro era bastante máis coñecido que eu. Pero non me pareceu mal.

            Para volver non fixo falta decirlle moitas cousas, simplemente "vámonos" e o burro volveu aprisa e sen perderse dende Goo a Calvos; e dende logo, con moita, moitísima ledicia.

Condenado do burro que listo era...

Aclaracións sobre o burro do Antonio, o Quirós.

       No ano 2009 publica a filla do Antonio, Carme Aira, un libro titulado  Primavera de outono, No país de chove, non chove, chove. Neste libro que tuvo o detalle de regalar a súa prima Pili, a miña muller, fala como non podía ser menos de Quirós.

Aclarar, pola miña banda, que Quirós era o nome do mismo  burro que levei eu ata Goo, o burro do Antonio e da Mercedes que son os pais de Carme.

Antonio Aira Blanco, o Antonio,  xa morreu fai uns anos, é o protagonista de cada folla do libro de Carme, a súa filla.

Libro publicado por Carme Aira. 2009.

Esto é o que escribe Carme do burro Quirós:

" 103. O Burro.

    Cando morreu o burro levaba na casa alomenos trinta anos, naceu canda o fillo do noso veciño. Era un burro listo, aforraba o corpo e escapaba moitas veces das fincas pre irse fartar do millo dos veciños. De novo era valente,  como calquera cabalo.

  159. O Burro 2.

    Eu solo sei montar o burro, no noso burro. Combáballe o lombo pola Serra Dabaixo ca miña nai dacabalo. Unha vez, bebeu xuntos dous baldes de leite, púxose a morte. Toda a tarde estuvemos dándolle bicarbonato, sudaba tanto como cando viñeron capalo. Aínda no seu sitio:  a albarda, a manta, a cincha, as angarillas, as alforxas e a cabezada."

Volver a datos do burro fariñeiro.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

O burro fariñeiro en peligro:

É moi importante inculcar a xente en xeral o respeto pola vida de outras especies, para que tomen conciencia de que é necesario preservar o planeta. O burro é un dos animais en peligro de extinción ó que hai que coidar e protexer.

En 1999 o censo en Galicia era de 14.677 burros e 4.038 mulas según a Gran Enciclopedia Galega do 2003. Na actualidade  fálase de 7.000 burros.

 

Actualmente, o burro ten unha evolución moi positiva en canto ás tarefas para as que, tradicionalmente, eran utilizados. Agora pode usarse de forma distinta, así , ademáis de usalo no transporte de animais, persoas e mercancías, estase a usar como  terapias para persoas con incapacidades físicas e mentais, paseos e rutas ecolóxicas.

Malos tempos para o burro, ver este artigo que trata sobre eso...

Volver a datos do burro fariñeiro.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Links sobre o burro fariñeiro e outros:

 

 

Asociacións en Galicia:

  • A.BU.FA. (Asociación de Burros Fariñeiros" con Dirección en Agro do Montouto, s/n 15865 Brión - A Coruña.

           Tfno: 986 50 08 97      y       629 82 67 28

 

  • Andrea. Galicia. Centro de Acogida para burros ancianos, abandonados y/o maltratados

Concurso de fotos de burros.

 

Fora de Galicia:

  • ADEBO (Asociación para la defensa del Borrico)
    Pascual Roviera
    C/ Fresno, 9
    14960 Rute (Córdoba)
    Tlf. 957 53 20 32 / 957 53 81 41
    La Asociación para la Defensa del Borrico se creó en 1989 para trabajar por la conservación y el bienestar de las razas autóctonas de burros españoles, en grave peligro de extinción.
  • AMIBURRO (Asociación de Amigos del Burro)
    Sector Oficios, 29
    Tres Cantos (Madrid)
    Tlfs. 918 04 39 44 / 918 04 37 26 / 608 02 08 77

Concurso de fotos de burros.

 

Corto sensacional sobre o burro fariñeiro:

 

.-Carlos Prado Pampín:   El camino del burro.

 

 

Outros links interesantes:

 

 

 

Volver a datos do burro fariñeiro.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Libros sobre o burro en Galicia:

   Seguro que hai algúns libros escritos en galego sobre o burro, non teño nin idea,  persoalmente recomento o único que coñezo que é o  libro de Manuel Mandianes "O Burro" publicado recentemente pola editorial Ir Indo.

    O libro trata o burro dende distintos puntos de vista: o burro protagonista nas fábulas, na literatura, etc. O burro perdido:  nas festas, na noite de San Xoán, etc. O reencontro do burro. As conclusións e amplios anexos, nos que trata sobre refráns (trae unha chea deles); asociacións en defensa do burro e bibliografía do traballo.

Tamén trae un conxunto de fotografías sobre o burro nas súas distintas faenas: de traballo, de festa ou lúdico, etc.

Esto é o que trae na contraportada:

     A mellor forma de reivindicar a figura dun animal que se está a converter en mito é asomarse a estas páxinas escritas por Manuel Mandianes. O burro, protagonista de tantas historias humanas, heroe e personaxe dos cantos de cego, das coplas, contos e lendas, e da literatura universal, aparece aquí recreado en múltiples espacios escénicos. O autor ofrécenos unha perspectiva distinta á habitual , dende unha visión achegada á realidade ata unha imaxe máis simbólica, personalizada e singular. O burro, como habitante do campo, vai desaparecendo a medida que as innovacións tecnolóxicas invaden as terras, pero non por iso deixa de estar presente na memoria das xentes que, cos seus recordos, axudan a ilustrar a narración. Precisamente, serán as sociedades que abandeiran a civilización moderna as primeiras en reclamar a figura deste animal, en devolverlle a súa consideración e, asemade, mantelo vivo alén dos tempos. Todo isto aparece reflectido nesta maxistral visión de Manuel Mandianes, nun libro único que se converte na contribución máis importante ós estudios etnográficos sobre o burro. 

Na bibliografía que cita o final do libro observo que únicamente trae dúas referencias sobre o burro en Galicia: o libro de J.O. Regio "O principe con orellas de burro"  e outra de Avelino Rodriguez Elías "Un burro afortunado" publicado en Uruguay en 1921.

Volver a datos do burro fariñeiro.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

O burro fariñeiro nas lendas galegas:

 

Entre as oito lendas máis coñecidas do municipio de O Incio, que figuran no libro "O Incio paisaje historia y patrimonio" de Luís López Pombo. Diputación provincial de Lugo 2003;  figura unha que é unha lenda popular que resulta moi curiosa. Farei unha copia íntegra da misma. (páxina 229 e seguinte.)

"...Nos cuenta la leyenda recibida de nuestros abuelos que el Santo Varón Mamed saltó a lomos de su pollino desde la famosa Pena de San Mamede, hasta la Pena de Coruxo, en el lado opuesto del monte, salvando la notable distancia que separan las montañas que forman el cauce de los ríos Antigua y Cabe.

   Acuciados por nuestra infantil curiosidad quisimos saber el motivo que tuvo el santo para "pegar esa espantada" en burro y por qué el venerado Mamed huía a "uña de burro" con tanta prisa.

     Los abuelos nos decían que escapaba de las insidiosas tentaciones de Satanás, pero no era de la misma opinión el abuelo Florencio que sabía muchas cosas de leyendas y milagros de los santos.

     Contaba el Abuelo que el santo era el guardián de todas las llaves de los cinturones de castidad depositadas a su custodia por aquellos condes y señores principales que marchaban a Tierra Santa a combatir a los infieles, mientras sus bellas damas esperaban el regreso de tan esforzados caballeros tan castas y tan puras..."

     "Queridiños nos decía el abuelo, lo que no puede el diablo, lo puede el dinero", y así llegó el Santo varón al delito de corrupción y de facilitar a sus amigos información privilegiada haciendo un pingüe negocio con el alquiler de llaves para cinturones de castidad en connivencia con un cerrajero que hacía magníficas copias. Regresaron los nobles al tener noticias de sus "testas coronadas" porque tenían más cuernos que un saco de caracoles, montaron en cólera, crucificaron al cerrajero y al "Santo Mamede" lo salvó su pollino con ese salto tan fenomenal de montaña a montaña.

     Como estas tierras de O Incio era de Encomienda y del Abad de Samos, quedaron excluídas de la horca y el cuchillo y en aquellos remotos tiempos no existía aún el derecho de extraditar a los pícaros.

     También fué lástima que san Mamed desconociera la técnica del "parapente", así le hubiera ahorrado a su pollino tan extraordinario esfuerzo"...

Ata aquí o texto escrito por Luis López Pombo no libro citado.

--------------------------------------------------------------------------------

 

Nota engadida polo autor da www:

Está claro dos datos anteriores e do dibuxo do libro que non se trata dun "pollino", é claramente un burro fariñeiro, con todas as da lei, noutro caso sería imposible que saltase entre as dúas montañas; por outra banda, na zona non podía haber outros, xa que abondan os muíños; así eran famosos os muíños dos ríos Antigua e Cabe que algúns inda se conservan hoxe. Está claro que o santo non iba coller para fuxir un burro que non existira na zona, e que non fora de todas garantías...estaba a xogarse a vida...

Sin dúbida o burro fariñeiro salvou a San Mamede dunha morte segura. Outro burro, doutra raza, non sería capaz.

Na próxima edicción do libro citado,  gustaríame que Luís López Pombo, a quen felicito polo libro xa que ten unha cantidade de datos marabillosos sobre o Incio e a súa bisbarra,  fixera as correccións pertinentes. Gracias anticipadas.

Por certo San Mamede deu nome o pobo de San Mamede de Vilasouto; a esta parroquia perteñece un pobo que se chama Calvos, moi querido polo que escribe e no que teño parte da miña familia.

 

Volver a datos do burro fariñeiro.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Contos de burros.

Neste apartado irei poñendo contos de burros que realmente me gusten.

 

Volver a datos do burro fariñeiro.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Frases famosas cós burros.

Das moitas frases que hai coa palabra burro escollo as seguintes:

Nota: a selección está feita da ficha do burro que aparece en bikipedia, da que quitei as que non me gustaban...

  • Andar cargado coma un burro (dise do que traballa moito soportando cargas excesivas). 
  • Burro coma un arado.
  • Caer de burro (pecar de crédulo, torpe, ser enganado).
  • Caer da burra (darse de conta de algo que era evidente).
  • Carrexar como un burro.   
  • Falso como unha burra (ser traidor).
  • Levar un burro (levar un chasco).
  • Máis besta ca un burro (indica a máxima ignorancia).
  • Máis falso ca unha burra vella (dise da persoa hipócrita e raposeira) 
  • Ser boa burra (dise da persoa que aparenta unha cousa e resulta se-lo contrario) 
  • Ser un burro cargado de letras (cando un presume de saber moito sen base ningunha).
  • Ser un burro de carga (dise do home disposto e forte para o trabajo, do que leva a parte máis pesada, ou do que soporta sen queixa os traballos que se lle encargan).
  • Te-la boca coma un burro (falar de máis pero sen sabe-lo que se di).
  • Te-las orellas coma un burro (te-las orellas grandes e levantadas).
  • Te-lo burro pola corda (equivale ó castelán tener la sartén por el mango).
  • Traballar coma un burro (traballar moito, sen descanso).
  • Traballar máis que un burro.

Volver a datos do burro fariñeiro.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Refranes sobre o burro:

Nota: a selección está feita da ficha do burro que aparece en bikipedia, da que quitei as que non me gustaban...

  • A carne de burro non é transparente.
  • A carne de man a calquera burro ña dan.
  • Á muller beilar e ao burro ornear, o diaño debeillo ensiñar.
  • A vergonza era verde e comeuna un burro.
  • Alá vai, alá vai o burro tras de súa nai.
  • Arrieiro rabudo, malla na albarda e malla no burro.
  • Asegún sea o burro ten que ser a albarda
  • Bachiller en artes, burro en todas partes.
  • Ben burro é quen burro ten, pero inda é máis burro quen, podendo, non o ten.
  • Ben burro é quen tendo burro viaxa a pé.
  • Ben sabe o burro onde ornea, cando quer el ornear.
  • Ben sabe o burro onde ornea.
  • Ben vai a vella na burra cando é súa.
  • Burro de moitos, cómeno os lobos.
  • Burro pexado non salta valado.
  • Burro que entra na leira allea, sairá dela carregado de leña.
  • Burro sexa quen ser burro queira.
  • Burro sexa quen a burro protexa.
  • Burro vello tamén quer a sua cebada.
  • Cando o burro pode, a burra non quer.
  • Cando o burro vén ó lugar, todos o queren montar.
  • Cando todos che digan que es burro, ornea.
  • Cando un burro ornea o outro baixa a orella.
  • Cando un burro ornea, sempre hai outro que escoucea.
  • Canto máis burro, máis peixe.
  • Chanzas con burros acaban en couces.
  • Contos de probes, peidos de burras vellas.
  • Cos burros viven os agudos.
  • Cousas de burros acaban en couces.
  • Dáme un maridiño rico, aínda que sexa un borrico.
  • De Lugo, nin boa besta nin bo burro.
  • De pequeno rei, de mozo galán, de casado burro e de vello can.
  • Deixade ao mestre, ainda que sexa un burro.
  • Dixo o burro ó mulo: arre alá, orelludo.
  • Díxolle o burro ás coles: pax vobis.
  • Díxolle o burro o mulo: tírate alá, orelludo.
  • Dous Xans e un Pedro fan esta-lo burro quedo.
  • Fainas o burro e págaas a albarda.
  • Home casado, burro escarallado.
  • Home casado, burro estropeado.
  • Home casado: home pretudo, xordo coma un mudo e orellas coma un burro.
  • Home que non troula, nin fuma, nin xoga, nin bebe, nin bica, nin cuspe no curro, máis ca home é burro.
  • Máis fácil é ó burro ornear que ó sabio responder.
  • Máis fácil é ó burro perguntar, que ó sabio responder.
  • Máis val un burro vivo que un cento mortos.
  • Máis vale pequeno e agudo ca grande e burro.
  • Muller casada? burra e amolada.
  • Muller que do cuco fiou, ou era moi burra ou cucar desexou.
  • Nin burro orneante, nin home rallante.
  • Ningún burro se quedou calvo.
  • Non está feito o mel pra boca de burro.
  • Non tentes dar auga ó burro se non a quere.
  • Non merques burro de recoeiro, nin cases con filla de mesoneiro.
  • Non se sabe o que pode ensinar á muller a bailar e ó burro a ornear.
  • O burriño de san Sadorniño cada día máis cativiño. (San Sadurniño, 19 de novembro)
  • O burriño de Vicente ten a carga e non a sente.
  • O burriño de Xosé leva rabo e non o ve.
  • O burro diante, pra que a recua non se espante.
  • O burro diante, pra que non se espante.
  • O burro do xitano, en vendo o pan alonga o paso.
  • O burro ó sol fai sombra.
  • O burro pequeniño sempre é borriquiño.
  • O burro que máis traballa, máis axiña cansa.
  • O burro que moito carga, logo rompe o aparello.
  • O burro sofre a carga, mais non a sobrecarga.
  • O burro traseiro que zarre o boqueiro.
  • O can oubea e o burro ornea.
  • O día que me casei, un burriño aluguei. (Di a muller)
  • O home cuco vive do home burro.
  • O home, cando é rapaz é rei; de mozo, capitan; de casado, burro, e de vello can.
  • O home, de meniño rei, de mozo, galán, de casado, burro, e de vello can.
  • O que burro vai á Roma, burro vén á volta.
  • O que che é burro tanto é eiquí como en Lugo.
  • O que é burro, tanto é aquí como en Lugo.
  • O que nace burro, burro morre.
  • O que ós vinte non é home e ós corenta non é rico, ten algo de borrico.
  • O que perde o burro e atopa a albarda, xa non sofre tanta perda.
  • O que se para ó lado do fuso, ou é burro ou non ten uso.
  • O que ten besta e anda a pé, ben burro é.
  • O que ten burro e vai a pé, ben burro é.
  • O que vive probe e morre rico, é ben borrico.
  • Onde burros andan, alí escoucean.
  • Onde cai o burro dánselle os paus.
  • Onde canta un crego e ornea un burro, alí nunca falta un peso duro.
  • Onde canta un crego, moe un muiño e ornea un burro, nunca faltará un duro.
  • Onde os burros andan, alí escoucean.
  • Onde vai o burro vai a albarda.
  • Orneos de burro non chegan ó ceo.
  • Polo San Pedro, o burro quedo.
  • Por culpa do burro mallan na albarda.
  • Por non andar, ornear.
  • Posto no burro, atura-las azoutas.
  • Prá boca do burro non se fixo o mel.
  • Que queira que non queira, o burro ha de ir á feira.
  • Quen a burros favorece, couces merece.
  • Quen perde o burro e atopa a albarda, iso gaña.
  • Quen ten burro e non vai nel, máis burro é el.
  • Se che dixeren dous que es burro, ornea.
  • Se non fora polo rabo empreñaba a burra.
  • Se os burros ornean moito, non sairás enxoito.
  • Se tódolos burros trouxeran albarda, os albardeiros moito gañaban.
  • Tres Xans e un Pedro fan estar o burro quedo.
  • Val máis burro ser, que con burros debater.
  • Val máis pequeno agudo que grande e burro.
  • Vale máis cativo agudo que grande burro.

Volver a datos do burro fariñeiro.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Cantigas e adiviñas sobre o burro:

Nota: a selección está feita da ficha do burro que aparece en bikipedia, da que quitei as que non me gustaban...

  • Canta tú, cantaréi eu, / miña cariña de troita; / por baixo de un burro xema / quen o meu cantar escoita.
  • Castellano de Castilla, / orellas de burro blanco, / que non dades aos galegos / unha hora de descanso.
  • E, poidas que non poidas, / arrea, burro, pra diante; / como trasportes a carga / nunca a cabeza levantes.
  • Eu cantar ben che cantaba / a gracia non era moita; / ¡quen me dera un burro vello / pra botar a quen me escoita!
  • Eu, cantar, cántoche ben, / gracia non che teño moita, / téñoche un burriño branco / pra botar a quen me escoita.
  • Guapo, que estás nesa porta, / non penses levar cebada, / que a un burro como eres ti / bástalle roer na palla.
  • Mozo de orellas de burro, / agárrate a traballar; / namentras te non acostumbres / contigo non hei casar.
  • Pensaches por ser moi rica / que xa me tiñas seguro; / tes un xenio de cadela / i eu non nacín pra burro.
  • Pensas que as túas palabras / me van a min convencer; / se es burro, meu amigo, / non teño que lle faguer.
  • Polo mar andan as lebres / e polo monte as anguías, / polo aire andan os burros, / mirade que tres mentiras.
  • Teño unha albarda ben feita, / ben feita ó meu parecer, / para lle poñer ó burro / que non soupo responder.

 

----------------------

Montaxe: burro fariñeiro nun muíño de Vilameá, esperando os sacos de fariña.

Canción recollida polo autor do libro "Muíños de río das terras de Pontevedra", Ramiro Barros Justo, en Carballedo. Curiosamente esta canción cantábase na miña casa cando era neno...o meu pai era da zona.

 

A miña burriña

cando vai pro río, ai,

toda enfariñada

cheíña de frío

Cheíña de frío

e máis de xiada, ai,

a miña burriña

sempre anda carghada.

 

 

-------------------------------------------------------

 

Adiviñas

Nota: a selección está feita da ficha do burro que aparece en bikipedia, da que quitei as que non me gustaban...

  • Auga me chamo de nome, / ardente é o meu corazón; / o que non o atine / é un gran borricón. (a augardente)
  • Ave teño de nome, / llana son de condición, / o que non acerta e discorre / é un gran borricón. (a avelá)
  • Burriño de ferro, / albarda de liño, / atiza que atiza / cun pauciño. (o candil)
  • ¿Cal é, cal é? / o que non o adiviña / ben burro é. (o cal)
  • É tan grande como unha pulga / e ten orellas maiores cás dunha burra. (a verza)
  • ¿O que é, que é, / unha cousa como unha pulga, / que dá unhas orellas / como as dunha burra?. (a semente do nabo)
  • Redondiño, redondiño, / coma o pé dun borriquiño. (a moeda)
  • Redondiño, redondiño, / como o pé dun borriquiño, / tantas folliñas ten / que non llas conta ninguén. (o sombreiro dun cogomelo)
  • Ten boca e non fala, / ten ollos e non ve, / anda e mais non ten pés; / se non adiviñas / ben burro es. (a lúa)
  • Ten mans e non escribe, / anda e mais non ten pés; / se non adiviñas, / ben burro es. (o reloxio)
  • Un burro branco / bailando no campo, / coa pexa no pé / e burro non é. (o muíño)
  • Unha ave que Deus criou / con toda a natureza; / ten o pico na barriga / e as ás na cabeza. (o burro)
  • Xuntas as dúas nun burriño / e andando as dúas ó par, / cando unha anda doce légoas / a outra unha namais. (as agullas do reloxio)

 

Volver a datos do burro fariñeiro.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Xa hai camiseta do burro fariñeiro a venta:

 

 

(O autor da www non ten nada que ver cos autores da camiseta ...)

 

Volver a datos do burro fariñeiro.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

MALTRATO O BURRO EN OURENSE- 2011

Pois si que é maltrato amarrar o burro a unha árbore e que o burro morra desa forma.

É máis que maltrato...

Penso que esto habería que facerllo os donos...

Ocurriu na Limia en Ourense e xa van catro casos

Eso non se lle fai nin a un animal...

Ver a noticia na Región 28/01/2001

 

Volver a datos do burro fariñeiro.

 

 

 

Saír