Anexo VII : Parámetros máximos para o deseño de pasos para peixe de tipo artesas ou depósitos sucesivos de tabiques vertentes.

Definicións e conceptos básicos.

    Os dispositivos de franqueo de artesas ou depósitos sucesivos constan dunha serie de vasos intercomunicados por vertedeiros, cos que se trata de subdividi-lo salto total en saltos máis pequenos, salvables polos peixes, con zonas intermedias de descanso. O primeiro vaso ou artesa atópase a nevel do río augas abaixo da presa e o último na cota do encoro.

    O dispositivo de franqueo debe permiti-lo paso dun número razonable de individuos das distintas clases de idade da poboación e non só dos máis fortes e resistentes.

Ademais, debe procurarse que o retraso na migración sexa o menor posible, mesmo tendo en consideración o posible cansancio acumulado polo franqueo doutras obras situadas augas abaixo.

    A situación das entradas debe ser tal que sexan facilmente atopadas polos peixes, polo que o dispositivo se situará na parte máis augas arriba do pé da presa ou naquelas zonas onde a corrente é maior e polo tanto tamén o é a chamada. A saída augas arriba debe ser fácil e ràpida e en ningún caso desembocará na canle de derivación ou nas inmediacións desta, sendo preceptiva unha situación o máis afastada posible da boca de toma de canle, preferentemente na marxe contraria.

Velocidades.

É indispensable crear velocidades elevadas na entrada do paso situada augas abaixo, tendo en consideración a especie ou especies piscícolas que van utilizalo.

Pódese adoptar como velocidade mínima na citada entrada a de 1m/s; a velocidade óptima para salmónidos vén sendo de arredor de 2 m/s a 2,4 m/s, o que corresponde a un salto de 0,2 a 0,3 m. na entrada. En calquera caso débese evita-la aparición dun resalto hidráulico e débese prever unha fosa ó pé da escala cunha profundidade mínima de 1 m e unha superficie de 3 m2, cunha relación lonxitude/anchura maior ou igual a 2, de xeito que os peixes poidan repousar sen dificultade ata que decidan toma-lo paso, tendo en consideración a posible acumulación de peixes.

Caudal.

    O caudal que circula polo dispositivo de franqueo debe ser proporcional ó que circula polo feito do río; de xeito xeral de arredor do 1 o 5% deste. Sen embargo a chamada do paso será tanto mellor canto maior sexa a porcentaxe de caudal que circule por el. A situación no paso tamén condiciona o caudal, e deberá ser maior cando peor sexa a situación do paso da obra.

Caudal de incremento da chamada.

    Posto que canto meirande é o caudal, meirande será o dispositivo de franqueo, co censecuente incremento dos custos, pode engadirse na base da escala un dispositivo de inxección de caudal que aumente a chamada; deste xeito, pode diminuirse o caudal que circula pola escala propiamente dita. Este caudal adicional debe ser inxectado a baiza presión no tramo inferior do paso ou mesmo no primeiro vaso; pódese inxectar lateralmente ou polo fondo, sendo preferible a primeira opción para facilita-la conservación das preceptivas reixas que eviten a entrada de peixes neste segundo dispositivo, onde quedarian atrapados. Estas reixas deberán ter unha separación entre platinas de 3 cm. para salmóns e de 2 cm. para troitas. A velocidade da auga inxectada debe ser suficentemente débil, menos de 03 a 0,4 m/s, e deberase contar dun depósito que asegure unha disipación de enerxía sufiente e un repartimento o máis homoxéneo posible da auga de achega. As dimensións deste depósito serán tales que se consiga unha disipación por unidade de volumen de 1000 a 1500 w/m3, tal e como máis adiante se detalla para o deseño dos vasos.

Desnivel entre vasos.

    O paso dos migradores será tanto máis fácil canto menor sexa a diferencia de nivel entre os depósitos; débense ter en consideración as distintas especies existentes e os desniveis máximos e óptimos para cada unha de elas. Deste xeito, o desnivel será de 0,3 a 0,4 m para o salmón, de 0,3 m para a troita e de 0,15 a 0,25 para os ciprínidos. Tomarase como desnivel de deseño o correspondente á especie menos capacitada para o salto que se quere franquee o dispositivo.

 

Dimensións dos depósitos vasos ou artesas.

A dificultade de paos dos migradores aunmenta coa turbulencia e a aireación dos depósitos. Un indicador do nivel de turbulencia nos depósitos é a potencia disipada por unidad de volumen. Este criterio permite determina-lo volumen mínimo dun depósito se se fixan o salto e o caudal ou, pola contra, o caudal debe pasar se o salto e o volumen do depósito estén fixados. A potencia disipada obtense da expresión P= (a.g.Q.h)/V . Sendo P a potencia disipada en w/m3 , a o peso específico de auga ( 1000 kg/m3) , g a acelación debida a gravidade ( 9,81 m/s2), Q o caudal en m3/s , h o desnivel entre depósitos en m e V o volumen do vaso en m3.

Nos pasos de salmónidos tomarase como límite 200 w/m3 no caso de especies con menor capacidade de natación a potencia disipada non poderá exceder de 150 w/m3.

A lonxitude dos depósitos será como mínimo igual ou maior ca 3 veces a lonxitude de meirande peixe que poida pasar. Na práctica, a meirande parte dos pasos para grandes migradoress adoptan lonxitudes comprendidas entre 2,5 e 3,5 m.

    A profundidade dos depósitos será como mínimo de 1 m para os grandes salmónidos o de 0,6 m para as troitas.

    A anchura mínima dos vertedeiros entre vasos será de 0,3 a 0.4 m para os grandes salmónidos e de 0,2 m para as troitas.

Protección das obras de salto.

    Pódese protexe-la saída augas arriba para evita-la entrada de troncos ou obxectos boiantes. Para isto, podese xira-la citada saída 90º con respecto ó eixe do río ou instalar reixas grosas ( separación entre platinas de 25 a 30 cm ) ou pantallas de mampostería ou formigón. A situación destas reixas e a súa sección serán tales que a velocidade da auga sexa inferior a 0,3 ou 0,4 m/s co fin de evita-lo seu ateigamento demasiado ráoida polos obxectos boiantes.

Cambios de dirección.

    No caso de ser necesario varia-la dirección da escala, o cambio farase nun depósito de descanso de maiores dimensións cós depósitos normais. Eliminaranse os ángulos redondeando as esquinas exteriores deste depósito.

Axuste dun paso de artesas ou depósitos.

    O axuste consiste na determinación do número de depósitos e na elección do xeito de comunicación entre eles; todo isto en función da especie ou especies que deben franquealo, da altura do obstáculo, do caudal e do espacio disponible.

1) Determínase o desnivel máximo entre depósitos.

2) Calcúlase o número de saltos (N) e ode depósitos (n-1).

3) Fíxase o caudal de paso.

4) Dimensiónase os depósitos en función da potencia disipada máxima disponible.

5) Dimensiónase os vertedeiros.

6) Estúdiase a localización do dispositivo de franqueo.

7) Estúdiase ae dimensiónase, de se-lo caso, o dispositivo de incremento de chamada.

8) No caso de ter que reprega-la escala, preverae que nos cambios de dirección ( viraxe a 180º por exemplo) se sitúe un depósito intermedio. Os ángulos rectos serán eliminados redondeando as esquinas.

9) Comprobarase o funcionamento do paso con augas altas e baixas, limitando, se é preciso, o caudal que entra na escala.

10) Estudiarase a necesidade de colocar elementos de proteccion contra avenidas, de xeito que non se obture o paso.