Fotografía de Fernando Bellido.

(Salamandra variedade  Gallaica)

Poño este anfibio con certos respetos. A píntega é tan terrestre que si cae a auga pode perde-la vida. De tódolos xeitos non anda moi lonxe dos ríos. Cando vai a parir acude o medio acuático introducindo a cloaca e a parte caudal na auga.

Vese nas carballeiras e soutos sempre pretos da auga. É o único anfibio galego negro con manchas amarelas. Pode vivir 25 anos.  Abonda moitísimo en Galicia.

Ve-las características.

Saír      

Nome científico:

Salamandra salamandra   ( Linnaeus 1758)

Clasificación:

 

Reino: animalia

Filo: chordata

Clase: Amphibia

Suclase: Lissamphibia

Orden: Urodela

Xénero: Salamandra

Especie: Salamandra salamandra

Volver a características

Nome galego

Píntega, sacabeira, salamandiga, salamanca, sacarrancha, pintárraga,  pezoña, pinchorra, zarramancha, roncha,  pinta, zaramela, e outros. 

Volver a características

Nome castelán

Salamandra.

Volver a características

Dimensións:

Entre 6 e 11 cms. de lonxitude corporal.  Coa cola pode chegar os 20 cms.

Pode vivir 20 anos.

Volver a características

Identificación:

O aspecto é gordocho, con cabeza grande e glándulas a vista xunta a cabeza.

Neste trozo de fotografía (aparece abaixo completa) vense perfectamente as glándulas parótides detrás da cabeza.

Pero os aspectos poden ser distintos según sexa o exemplar do norte ou do sur de Galicia ou norte de Portugal.

En resumen:

Hai distintos tipo de corpo da píntega en Galicia,  según sexa do norte ou do sur, en realidade son distintas subespecies; no norte de Galicia soe estar a Salamandra salamandra Bernardezi; no sur e norte de Portugal a Salamandra salamandra a variedade Gallaica.

Así:

Negro con pintas marelas que, nas poboacións do norte, son dúas liñas cáseque continuas ó longo do dorso, rabo e cabeza. As liñas amarelas xúntanse na cola. Esta píntiga é máis pequena que a do sur.

Diseño en banda ralladas máis ben no norte de Galicia. Variedade Bernardezi.

Sin embargo nas poblacións do sur de Galicia é máis normal que sexa desta forma:

Fondo negro manchas amarelas máis ben no sur de Galicia e norte de Portugal. Variedade Gallaica.

Destacan as dúas glándulas parótidas a ámbolos dous lados da cabeza e unha liña, de glándulas máis pequenas, paravertebral que recorre o corpo e mailo rabo. Con elas segregan sustancias noxentas para  defenderse.

O aspecto da píntiga o sur de Galicia e norte de Portugal. Salamandra salamandra variedade Gallaica.

Exemplar un pouco distinto, vese menos, pero dende logo pode verse así en Galicia, sobre todo no sur.

Volver a características

Alimentación:

Todo tipo de insectos. Gústanlle as miñocas e larvas de insectos, inda que come un pouco de todo incluso arácnidos.

Tamén gusta moito das babosas e caracois.

Dende logo presta moitos servicios os homes, ainda que non o recoñecemos así.

Curioso: nunca xanta animais mortos.

Volver a características

Habitats:

Vive nos bosques,  é polo tanto terrestre, evita os prados así como  os recunchos moi abruptos e o mato seco. Follas e árbores caidas sempre que sexan húmedas e sombrias son o seu lugar preferido. Tamén se encova baixo as pedras e por suposto as raigotas dos arbres e matos.

Trátase dun anfibio nocturno.

Durante o inverno, a máis altura, soe darse o período de hibernación, que remata coa primavera.

A hibernación non é polo tanto moi normal, xa que se da en montañas altas.

Volver a características

Reproducción:

O apareamento é moi curioso xa que o cortexo e totalmente un xogo, corren, abrázanse, entrelázanse, refréganse entre sí. Logo o macho deposita o seu esperma no chan, onde a femia o recolle e introduce na súa cloaca.

O que sigue, é máis curioso.

Trátase dun caso único de ovoviviparismo entre anfibios en Galicia. Pare as súas crias en aguas limpas e osixenadas. Pode chegar a parir as crías ( cabezolos ou cágados)  totalmente desenvolvidas.

A verdade é que trátase dun caso inda non moi estudiado, non está claro. Unhas veces nacen as larvas provistas de branquias e a súa metamorfosis tarda de tres a cuatro meses en completarse; outras veces trátase dun auténtico parto, xa que os novos nacen totalmente desenrolados, despois de alimentarse, dentro do útero, dos seus irmáns menos desenrolados.

"Pero o máis curioso da reproducción é o seu ovoviviparismo, de xeito que os ovos se desenvolven e eclosionan dentro da nai ata chegar a un grao de desenvolvemento variable segundo as zonas. Durante esta xestación as larvas poden devorarse unhas a outras, o chamado "canibalismo intrauterino", de xeito que nos casos en que os xuvenís son paridos totalmente metamorfoseados o número de crías é moi pequeno, entre dúas e catro, pero isto confírelle á especie unha total independencia da auga e ás crías maiores posibilidades de supervivencia, un caso único entre os anfibios galegos. Este fenómeno parece ser máis frecuente na subespecie bernardezi e témolo comprobado en poboacións da localidade de Cariño, concretamente nunha horta rodeada dun muro duns tres metros de alto e sen ningunha charca ou poza que fixese viable parir larvas con respiración branquial. Mesmo así o máis frecuente é que as larvas sexan depositadas na auga, aínda con branquias externas, e que aquí completen o seu crecemento". Texto de Xusto Calvo Peña, sacada da dirección www de SGHN.

Outro misterio é que hai femias que paren os poucos meses das cópulas e outras despois de varios anos. Incrible.

Vive entre 20-25 anos.

Volver a características

Interés:

Fotografía de Giorgio Gozzi
"Luteus"

Moito como tódolos anfibios.

 Interés especial. Sin embargo non figura na UICN.

A píntiga ten sufrido unha notable regresión en Galicia nos últimos anos, as causas están a vista: os incendios, a destrucción do seu habitat en favor da presión urbanística, o cambio climático, a introdución de especies que nada ten que ver co noso entorno,  e un longo etc.

Volver a características

Protección:

Descoñezo o autor da fotografía.

Non está protexida que eu sepa.

Si está ameazada. Evidentemente poden verse ameazadas pola desecación de zonas húmidas, así como a introdución de peixes e crustáceos foráneos, moi típico últimamente en Galicia. Estos actuan sobre as postas e as larvas.

Por suposto os incendios e a presión urbanística son outras das causas da regresión da píntiga.

Volver a características

Distribución en Galicia

Dende logo é moi común en Galicia e atópase prácticamente en calquera lugar, sobre de todo no outono e períodos húmedos.  A proba do anterior é que se trata dun animal que ten moitísimos nomes, esto demostra que é coñecido e que é abondoso en toda Galicia.

Tamén se pode pensar que os nomes lle veñen de que é o anfibio máis fuxido polas xentes, xa que coidan que ten pezoña, aínda que no sexa peligrosa.

Pode atoparse ata alturas de  1.800 metros. De tódolos xeitos é máis abundante no norte que no sur de Galicia.

Volver a características

Curiosidades

A píntiga sempre foi perseguida no noso país galego e tamén en Asturias, sempre foi,  inxustamente, acusada de envelenar fontes e regatiños pequenos.

"Un anfibio sobre o que pesan acusacións tales como provocar terribles doenzas ó seu contacto, bota-lo "aire", mexar veleno, apodrece-lo membro da persoa que o tocou... , todas elas falsas e seguramente provocadas polo audaz deseño da súa coloración e tal vez polo "veleniño" que excretan pola pel en caso de apuro como intento de disuadi-los predadores, que poucas veces se dan por aludidos, pero que pode provocar unha pequena irritación de entrar en contacto con ollos ou mucosas.  Tamén a suposta inmunidade ó lume é falsa e, de feito, os incendios forestais son unha das principais ameazas tamén para a píntega" . Xusto Calvo Peña.

Realmente trátase do seguinte: cando se molesta solta un líquido de aspecto leitoso e desagradable e que pode producir en algúns un pequeno prurito na pel. Nada máis. Basta con lavar as mans.

Polo demáis sobra decir que é moi beneficiosa .

A súa defensa as veces, aparte do xa dito, é facerse a morta, para elo, ponse panza arriba e a esperar, as veces da resultado.

Volver a características

Folk da píntiga:

Os labregos en Galicia sempre tuveron a píntiga como velenosa, e pensaron que podía dañar ao gando si chegaba a tocar o zume que botan polas costas, e que lle chaman orballo.

A verdade é que non é certo. A mordedura da píntiga pode producir un coxo ou goxo, que e unha sorte de pequeno prurito, pero nada máis.

De tódolos xeitos para atallar o mal, que se decía que era unha especie de chaga ou tumor, fanse cruces no sitio infetado e recitase un ensalmo : "Si es de salamantiga, deiqui abanta".

Volver a características