| Identificación: |
Mide sobre
12-14 cms, dos que dous
tercios corresponde a súa cola. As femias son máis grandes sobre 1 cm.
É inconfundible.
Cabeza pequena e deprimida co morro
redondeado. Ollos moi grandes saltóns. É delgada e moi esbelta, e ten unha cola moi
grande.
Ten as patiñas moi pequenas en
relación o longo do corpo. O corpo é casi cilíndrico.
Ten un suco señalado dende o ollo ata a parte
posterior. Efectivamente ver a fotografía.
Ten dúas
liñas doradas lonxitudinais que se unen nunha soa que recorre todo o lombo ata cola.
Na fotografía de José Vicente López vense perfectamente estas
liñas, e como ó final únicamente é unha soa.
A coloración é parda - broncínea.
O rabo longo e os ollos saltóns son o máis
característico da Saramaganta galega. ( Dibuxo de Pedro Galán).
O ventre é gris perla con
reticulado oscuro, disperso.
É
pouco diurna, eu nona vín na miña vida. O corpo é casi cilíndrico.
Ollos grandes, oscuros e saintes das órbitas.
O rabo é característico : é autotomizable (mecanismo defensivo comunmente utilizado por moitos saurios, máis
excepcionalmente entre os nosos anfibios) e serve de importante órgano
de acumulación de reservas, variando o seu grosor o longo do ano, ata o
punto de que a súa rexeneración impide a formación de ovos ás femias
que perderon o rabo.
Dibuxo de Felix R. de la Fuente.
O rabo nos adultos é
prácticamente máis do doble que o corpo, esta, é outra das
características.
Fotografía do libro Anfibios españoles de
Alfredo Salvador y Mario García. Boinas. Belmonte. Asturias.
As patas teñen catro dedos.
Móvese con gran rapidez.
É moi áxil e moi rápida. é moi boa nadadora, semella a un esgonzo ou
unha anguía cando foxe entre a vexetación ou na auga.
Subir
|
|
Variacións entre elas: |
A chioglossa pode presentar
variacións entre poblacións, así as do norte de Galicia e Asturias
parecen ter as liñas douradas máis desenroladas.
Pontevedra e o norte de Portugal téñenas
máis reducidas e mesmo hai individuos sen elas.
Ademáis parece que as do norte son máis
grandes.
Subir
|
|
Vese nos meses de: |
As saramagantas vense no norte casi todo o ano.
Nos períodos máis frios, entre
novembro e xaneiro, vense moitos individuos escondidos debaixo das pedras,
en gretas de noiros (taludes e castelán...), etc.
No sur de Galicia parece que reducen a
súa actividade nos períodos secos.
Diariamente están máis activos pola
noite, inda que tamén se ven polo día.
As larvas móvense tamén de noite.
Larva de chioglossa. Fotografía de Miguel Vences.
Subir
|
| Alimentación: |
Come de todo (entre 2 y
4 mm.) : dípteros, himenópteros,
arácnidos, larvas de insectos e miríapodos. Insectos preferentemente.
O que máis lle gustan son as arañas
e os dípteros, pero come de todo ata larvas de coleopteros, gusarapas,
bechocos, etc.
Está activa en horas crepusculares e nocturnas,
sendo as larvas totalmente nocturnas, e os novos con tendencias diurnas.
Con frecuencia inverna en grupos de 30 a 40
individuos que se ocultan en cavidades ou ben baixo pedras. Información
sacada do libro "Los anfibios y reptiles" de Valentín Pérez Mellado
e outro. Editorial Penthalon.
Permanece activa durante todo
o ano, podendo refuxiarse en gretas lonxe da auga e reducir a súa
actividade entre os meses de novembro e xaneiro nas poblacións situadas
ó norte da súa área de distribución, mentras que as do sur, poderían
ter un periodo de reposo non máis caluroso do verán.
A dieta das larvas está composta por pequenos insectos
acuáticos, moluscos e larvas pequenas. Pensar que a larva ten no
primeiro ano sobre 4 cms, polo tanto aliméntase conforme o tamaño do seu
corpo.
Subir
|
| Habitats: |
Sábese que habita os ríos galegos xa que foi
atopada como alimentación dalgunha troita. Tamén é comida pola lontra e o armiño.
Gusta das fragas de folla caduca entre
regatos
e ríos con moitos liques e moita humidade. Gusta das áreas de
máis de 1.000 mm. de precipitación anual. Pode vivir lonxe dos ríos,
pero coinciden moitos autores en considerar que é o anfibio máis
abondoso nos regatos de corrente rápida en terreos de morfoloxía
abrupta.
A Chioglossa lusitana soio aparece en
Asturias, Galicia e o norte de Portugal.
O habitat de tódolos xeitos é preferentemente montano e consiste
fundamentalmente en umbrías veciñas a pequenos cursos de auga con
corrente feble, con vexetación higrófila nas ribeiras ( brións e fentos). Non acostuma a alexarse moito dos regatos, pero si ten lugares
no bosque que lle gustan, soio se achega a auga cando se reproduce.
Cando hai sequía prefire
lugares húmidos subterraneos.
Non se atopa por riba de 900-1.000 metros, polo
tanto prefire as zonas montañosas de media e baixa altitude.
Resumindo moito "
A
Chioglossa
está restrinxida
a zonas con un clima suave e
con precipitacións
anuais
de máis
de 1.000 mm por metro cadrado (Arntzen,
1981; Vences, 1990).
Xeralmente
vive en elevacións
de baixa
ou
media altitude,
faltando por riba
dos
1.000 m de altitude
(ata
1.100 m na
Serra de Estrela en Portugal). Prefire
regatos
con acidez elevada, e a súa
escasez en
Asturias oriental coincide coa
incidencia de áreas calizas (Vences,
1993)"
Este é ó último mapa da saramaganta:
Pode verse que a nosa rabilonga soio se ve en
Galicia, en Asturias e pequenas zonas de León.
Tamén lle gusta meterse en pequenas covas e
minas abandonadas, sobre todo para aparearse.
Coñecese que pode vivir en cautividade ata
tres anos, pero na natureza non se sabe canto. Non está estudiado ou
eu descoñezo os datos. Algúns libros, de tódolos xeitos, falan entre
10 a 15 anos. Outros soio 8 anos.
Subir
|
| Condicións
especiais da auga: |
Os arroios onde vive a Chioglossa deben
ter uns valores especiais moi elevados en osíxeno disolto na auga,
baixas durezas, concentracións de cloruros e valores
de conductividade e acidez elevadas, cuns PH comprendidos entre
4,5 e 5,5 . ( Información sacada, o pe da letra, do libro
"Anfibios e réptiles de Galicia" de Pedro Galán e Gustavo
Fernández. , páx. 113) .
Subir
|
| Reproducción: |
A femia é máis grande co macho.
Dibuxo do libro de Jose Curt y Pedro
Galán "Esos anfibios y reptiles gallegos", editorial Galicia
Viva.1982
O macho distínguese, en época de celo, por
ter moi abultada a zona do ano.
Dibuxo sacado dos Cadernos de Campo de Felix R.
de la Fuente.
Os datos cós que se conta son escasos e
contradictorios, variando según as distintas poblacións e según que
as zonas sexan máis ou menos frescas.
O máis común é a seguinte (o libro
"Anfibios españoles" trae moi detallado o proceso):
A reproducción empeza en febreiro e
abril.
O seo apareamento é incríble, xa que dura
sobre 20 minutos. O macho situase por debaixo da femia a que colle coas
patas. Logo xiran e xiran, agarrándose pola cola.
Nesta fotografía de Miguel Vences vese este
acoplamento.
Logo retira o corpo para que a femia poida
introducilo na súa cloaca. A duración do amplexus soe ser duns 20
minutos.
A chioglossa presenta fecundación
interna, eso quere decir que o macho durante o acoplamento deposita unha
estructura xelatinosa que a femia vaino introducir posteriormente na súa
cloaca.
Nas femias preñadas poden verse os ovos
transparentados na fina pel do ventre.
Posto-los ovos na auga, cada femia pon
entre 12 a 17 ovos, brancos, esféricos e grandes, duns 11 mm. de
diámetro, baixo as pedras ou recunchos dos regatos ou
mesmo nas paredes molladas das minas de auga.
Fotografía de Miguel Vences
As larvas xa nacen completas sobre 5 cms., no primeiro
ano.
As larvas, moi alongadas e coas patas e
branquias considerablemente reducidas, rematarán o seu
desenvolvemento polo verán, inda que algunhas larvas non se
metamorfosean no primeiro ano, permanecendo máis de un na auga ata
acadar os 70 mm. de lonxitude.
Postura de ovos de saramaganta. ( Ch.
Lusitanica) Libro de Pedro Galán Anfibios e reptiles de Galicia.
Editorial 1993.
Vive entre 10 a 15 anos (outros libros falan
de 8 anos únicamente como moito).
Poster portugués onde se ven os ovos e as
larvas na parte de abaixo. Os portugueses saben moi ben o que teñen;
aquí en Galicia, salvo nas Fragas do Eume, onde aparecen citadas,
non rematamos de comprender que temos unha auténtica xoia.
Subir
|
|
Inimigos: |
A parte da contaminación, ten como
inimigos naturais a lontra, armiño, ourizos, aguaneiro, sapos, a
salamandra común, cobra de río, a troita, etc.
As minicentrais que se están a instalar nos
regatos galegos son a morte desta especie. Claro que A Xunta, e o seu
Conselleiro Sr. Del Alamo (xa dimitido en febreiro do 2003), e logo
despois o Sr. Barreiros (felizmente cambiado no 2005) que se
enteraba de menos inda, descoñecen
este peligro ou tenlle sin cuidado, trátase de enerxía limpa e
renovable, e ademais rentable para uns cantos ...como decía Fraga esas cousas soio
interesan a catro demagogos do Paleolítico...
Non esaxero, esta especie quere regatos limpos
con altos valores de osixeno e acidez inferior a ph=6. As minicentrais
escoñan todos estos valores e moitos máis. Cando acordemos será tarde
para os ríos galegos e por suposto para esta xoia, descoñecida e
marabillosa.
Como comportamento anti-depredatorio curva o
corpo en situación de peligro, mostrando a cola diante da cabeza. Como
xa vimos é capaz de desprenderse da cola, en situacións de peligro,
cola que rexenera a razón de 2,7 mm. por mes. A cola así, media
cortada, preséntase no 33% dos casos o que pode representar un índice
interesante.
Compre decir que cando solta a cola, esta
queda uns minutos movéndose, sin dúbida trata de distraer o inimigo mentras ela desaparece rápidamente.
Evidentemente sirve de comida
a moitos animais dos bosques, como os sapos, por exemplo.
Na fotografía sensacional de José Luis González
vese un sapo dando conta dunha salamántiga galega.
Subir
|
| Interés: |
É a xoia do patrimonio natural
galego, sin lugar a dúbidas.
É o único representante vivente do xénero Chioglossa, e ademáis un
endemismo ibérico e soio se atopa (neste mundo) en Asturias, en Galicia e o Norte de Portugal.
O interés debera ser máximo.
Na fotografía sensacional de José Luis González
vese unha salamántiga galega.
É a nosa maior xoia xa que
precisamente a Saramanga vive, inda por riba, en lugares, que como dice
Pedro Galán e Gustavo Fernández "é a máis xenuína representación da
natureza ancestral galega xa que vive nas fragas de folla caduca entre
arroios saturados de liques e humidade".
É un anfibio orixinal tanto
polo seu aspecto, como o comportamento e a súa bioloxía. Tamén incluso
dende o punto de vista histórico, xa que é unha sobrevivinte de fai
milleiros de anos, xa que ten que ver coa Chioglossa meini, coñecido o
parecer por restos fósiles. Pois ben, a nosa Chioglosssa está
emparentada con ela.
De tódolos xeitos en Galicia por non ter nin
temos catálogos de especies ameazadas. Polo menos no 2000.
Realmente é incrible o caso galego. Temos unha
Consellería de Medio Ambiente que realmente non fai nada de nada,
refírome os últimos 16 anos, ata o 2005 no que esperemos que cambien un
pouco as cousas, ata agora as Consellerías de Medio Ambiente galego
deixaron moito que desexar...
Subir
|
| Protección: |
De interés
especial, estrictamente
protexida.
Libro rojo:
Rara, endemismo ibérico
UICN:
Vulnerable/A2c .
Está considerado o anfibio ibérico máis ameazado de todos.
Causas da regresión: é moi sensible á
contaminación de todo tipo da auga, os biocidas, a desecacción dos
regatos e humedais e un longo etc. que está hoxe a ocurrir en
Galicia.
Unha especie que temos que conservar a toda costa.
Proyectos de conservación:
En Galicia: ??? descoñezo si hai algún...
En Portugal:
Proyecto
Life en Portugal (Universidad de Porto).
Fotografía moi boa sacada da www de Medio Ambiente Español.
Subir
|
| Demografía: |
Pouco coñecida e estudiada, en
Galicia atopáronse densidades 196 individuos por cada 100 metros de río, por
exemplo no Pindo e 166 en Caaveiro.
Fotografía de Antonio Torres.
( Información sacada, o pe da letra, do libro "Anfibios e
réptiles de Galicia" de Pedro Galán e Gustavo Fernández. , páx.
113) .
Hoxe en xunio do 2005 as cousas cambiaron un
pouco. Así na www de Medio ambiente do Estado aparece citada en:
"Moitas zonas da Coruña, Comarca do
Bergantiños, e zonas de Pontevedra. Polo que podo ver no mapa
aparece moito máis en zonas da Coruña e Pontevedra, e menos en Lugo e
moito menos en Ourense"
Subir
|
| Distribución
en Galicia: |
Dende logo é moi común en toda Galicia, pero non na
provincia de Ourense, inda que se atopou en Trevinca por riba dos 1.300
metros.
De tódolos xeitos o normal é que viva entre os 900 a
1.000 metros e lugares con precipitacións anuais superiores os 1.000 mm por
m2.
A chioglossa Lusitana soio aparece en
Galicia, Asturias e o norte de Portugal.
Vese nos Ancares e dende logo na Coruña e Pontevedra.
Os climas de Galicia máis secos non lle van.
Atópase tamén en Asturias e en todo o norte de
Portugal, incluso pasando o río Douro.
Subir
|
| Distribución
en Portugal: |
Distribución
en Portugal.
"Esta salamandra ten a sua distribución
limitada o Noroeste da Península Ibérica, tendo particular incidencia
nas rexións de Entre-Douro-e-Minho en Portugal e por suposto de Galicia
en España. En Portugal é particularmente abondosa no Gerês e nas
serras de Santa Justa, Pias e Castiçal que perteñecen os concellos de
Valongo, Gondomar e Paredes na área metropolitana do Porto".
Así aparece escrito no seguinte link: Equipa eco.
¿Que bicho é este ?.
En Portugal saben moi ben a xoia que teñen no norte coa Salamandra
lusitánica que non é outra que a nosa Chioglossa lusitanica ou
saramaganta.
Fixeron un poster por si as moscas, non vaia ser que se esqueza:
No poster figura na parte de arriba os distintos nomes según os
paises así como a clasificación.
Na parte de abaixo figuran os datos típicos: as características,
dimensións, habitat, estado de conservación, etc.
Os dibuxos do poster indican ben as claras onde vive, onde se
aparea e onde pon os ovos e viven as larvas.
No mapa da península ibérica está claro onde se pode atopar.
Subir
|
| Curiosidades: |
Dende logo é un dos vertebrados
europeos peor coñecidos en canto á súa bioloxía, o seu estudio soio
se pode facer en Galicia e no norte de Portugal, o demáis xa está dito.
A salamantiga galega é un anfibio áxil, rápido e escurridizo, que ademáis
nada moi ben. Captura os seus alimentos gracias a súa lingua "protáctil"
(proxectable ), que é larga e adhesiva, o que lle permite atrapar alimentos a
certa distancia sin ter que chegar ata eles.
Por certo, en maio do 2004 publicanse uns
documentais da BBC, onde se ve claramente como actua esta lingua. É
unha auténtica bala, prácticamente nin se ve.
Dibuxo do libro de Jose Curt y Pedro
Galán "Esos anfibiios y reptiles gallegos", editorial Galicia
Viva.1982
A Chioglossa non se presente en sustratos de
acídulas de pino e follas de Eucalipto, precisamente a repoboación
maioritaria da nosa costa.
Nota: hai unha pequena película en internet na
que se ve como actua a súa lingua.
Ver si funciona,
es un QuicTime.
Fotografía de Miguel Vences. Ver
link
O rabo é característico : é autotomizable (
mecanismo defensivo comunmente utilizado por moitos saurios, máis
excepcionalmente entre os nosos anfibios, o verse amenazado deixa a cola
e escapa, a cola está uns minutos movéndose) e serve de importante órgano
de acumulación de reservas, variando o seu grosor o longo do ano, ata o
punto de que a súa rexeneración impide a formación de ovos ás femias
que perderon o rabo.
Seica o rabo é rexenerado a
razón de 2,7 mm. por mes.
Outra curiosidade: a SPH, Sociedade Portuguesa de Herpetología publica
todos os anos poster dalgúns animais curiosos é que se deben conservar,
este é o poster da Chioglossa:
No poster figura na parte de arriba os distintos nomes según os
paises así como a clasificación.
Na parte de abaixo figuran os datos típicos: as características,
dimensións, habitat, estado de conservación, etc.
Os dibuxos do poster indican ben as claras onde vive, onde se
aparea e onde pon os ovos e viven as larvas.
No mapa da península ibérica está claro onde se pode atopar.
Subir
|
| Links
sobre a saramaganta galega: |
Links da
Saramaganta.
Fotografía de Antonio Torres.
Algúns links sobre a saramaganta galega:
O mellor:
Enciclopedia
virtual de los vertebrados españoles.
Fauna
Ibérica.
Lista
roxa de ameazados.
Equipa eco.
¿Que bicho é este ?.
Subir
|
Saír
