O raposo é moi abondoso actualmente en Galicia. Non é un mamífero fluvial, nin moito menos, pero atópase con frecuencia en calquera lugar.
Temos levado moitos xustos, e digo temos, xa que tamén o raposo entra na historia. Ocorreu máis dunha vez, estando pescando, caladiño e quedo, moi quedo, de atoparme con este animal, totalmente por sorpresa. Xa o dixen : o susto foi grande polas dúas partes. O raposo é para mín un mamífero que admiro e respeto.
| Nome científico |
Vulpes vulpes, Linnaeus 1758. Reino : animalia Filo: Chordata Clase: Mammalia Orden: Carnivora Familia: Canidae Xénero: Vulpes.
|
||||||
| Nomes galegos |
Raposo, raposa, Golpe, Perico, Pedro, xan, bravío e zorro. Tamén se chama: Andrés e Domingos. Non sabía por qué tantos nomes de persoas como Perico, Pedro, Andrés e Domingos. Pero si vín unha explicación no libro de José María Castroviejo e Álvaro Cunqueiro, "Viaje por los montes y chimeneas de Galicia", que conta que o cazador do raposo, cando está na faena, chama ó raposo con estos nomes para que non se alerte e se de conta a primeira do engano. Efectivamente o tema é que si se dí "hai vai o raposo", efectivamente o raposo se de conta de que falan del, mentras que si dín "hai vai o Domingos" o mellor non se da conta, ou eso pensan os cazadores. Cousas graciosas dos cazadores... Pola miña banda penso que o raposo ou raposa (que así se chama no Ribeiro en Ourense) dase conta perfectamente o chamen como sexa...
|
||||||
| Nome castelán |
Zorro
|
||||||
| Dimensións |
DIMENSIÓNS:
|
||||||
| Identificación: |
É inconfundible. A súa cor oscila entre tonos pardos e grises. As partes inferiores, e xeralmente o extremo da cola, son blancos. As patas son cortas, a cola moi alongada. Fuciño puntiagudo, orellas ergueitas e triangulares e ollos oblícuos.
En realidade trátase dun pequeno can, de fuciño puntiagudo, grandes orellas e cola larga e espesa. As patas son curtas. Na pata dianteira ten cinco dedos e na traseira catro.
Os ollos son rasgados de expresión astuta. Os zorros cambian de pelo polo menos dúas veces ó ano.
|
||||||
| O timón do raposo: a súa cola. |
|
||||||
| Alimentación: |
Na fotografía seguramente saltando para coller un topo ou un erizo. O raposo é un auténtico oportunista, ou sexa: consume alimentos dos que dispoña, de doado acceso, pouco traballo e baixo risco. Consume de todo. O raposo come de todo e come o que pode e lle deixan. A súa especialidade son as galiñas e ovos, logo os coellos, pero vaille todo, ratóns, ratas, toupos, ourizos e todo tipo de paxaros, etc.
Dibuxo perseguindo un raposo a un rato. Dependendo da época pode comer froitos (as uvas por exemplo gústanlle moito) e tamén insectos (levanta as pedras e come un pouco de todo). Últimamente aliméntase moito de carroña, animais mortos, coellos enfermos e un longo etc.
Para alimentarse ten unha boa dentadura. O cranio é máis estreito e máis puntiagudo que o do lobo. Por certo os raposos son moi amigos de facer despensas; sen dúbida son precavidos.
|
||||||
| Habitats: |
Presente en todo tipo de terreos. Nótase que ten poucos depredadores ou non abundan moito. Efectivamente lobos hai poucos e o lince non existe e así o raposo campa por tódolos lugares de Galicia. É o amo.
A súa tobeira é moi profunda, sempre excavada en ladeiras orientadas o sur. O solo é sempre areoso. Xunto as tobeiras sempre hai restos de animais e por suposto as pisadas típicas.
As tobeiras ou cubís son moi típicas como corresponde a un animal que o verse perseguido require sair por varios lugares. No dibuxo, sacado dos Cuadernos de Campo" de Félix R. de la Fuente, vese unha tobeira con tres entradas.
|
||||||
| Reproducción: |
Os raposos teñen unha soia camada o ano. O celo comenza no inverno, os berros do macho responden as femias cós seus dende decembro ata febreiro. As liortas entre raposos para facerse coa femia son os típicos entre estos tipos de animais. O normal é a parella inda que un raposo pode atender a dúas femias. A xestación dura 53 días aproximadamente e a camada oscila entre 3 a 7 raposiños.
Os raposiños nacen cegos e xordos e están cubertos dunha pelaxe pardo grisácea que a quinta semán se convirte en roxa. A familia emancípase no outono. Os machos nese momento vanse, non así, por regra xeral a femia. A esperanza de vida do raposo é dun ano, inda que poden vivir entre 10 a 14 anos.
|
||||||
| Inimigos do raposo: |
Hoxe o maior inimigo que teñen os raposos son os cazadores. Dende o meu punto de vista é unha auténtica aberración que se permita a caza do raposo. É matar por matar. Outra cousa son as batidas que se fagan oficialmente con fines de conservación da especie. Por suposto os outros inimigos son os cebos envelenados e outras barbaridades que se fan en algúns coutos de Galicia. Inimigos naturais únicamente ten o lobo. Por suposto os seus cachorros teñen máis inimigos
|
||||||
| Vese nos meses: |
Non é dificil de ver, inda que é esquivo. Vese realmente todo o ano. Moitas veces cruzando a estrada, outras entre a matogueira baixa, etc.. O raposo recorre unha media de 7 kms. diarios en busca de alimentos e marcado de moitos xeitos o seu territorio. Normalmente a forma de marcaxe é restregando as glándulas do ano nas árbores ou ben sacudindo a cola entre as matogueiras e impregnando así estas do típico olor almizclado do raposo. Normalmente sempre merodeando pobos...
|
||||||
| Interés: |
Como tódolos mamíferos. Cumpren unha función primordial. O raposo é , por exemplo, un controlador marabilloso de todo tipo de roedores. Os cazadores dicen que rematan coas perdices e cos coellos e por eso fan cacerías e matan o raposo. A verdade é que este razoamento non se sostén por ningún lado. O mesmo razoamento se podería facer cós cazadores... Una faceta básica da raposa sacada do libro "Fauna vertebrada do Ribeiro" de Pablo Rodríguez Fernández (Oitabén) e outros. ...Hai unha faceta moi pouco coñecida da bioloxía da raposa, que debería ser tida en conta para frear as batidas de caza, tan de moda nos últimos tempos, contra este cánido. Esta faceta é a de dispersar sementes que revitalizan os bosques; e tanto é así que moitísimas cerdeiras, figueiras, érbedos, estripeiros, etc. dos nosos bosques, existen grazas ás raposas que transportan sementes no aparato dixestivo e logo as depositan en habitats propicios, mediante os seus excrementos." O texto anterior está copiado o pé da letra do libro citado.
|
||||||
| Protección: |
Os raposos deberan estar estrictamente protexidos. Pero non o están lamentablemente. Inda por riba hai o "Campeonato Galego da caza do zorro", publicada unha reseña no diario "La Voz de Galicia" o día 03-02-2002. Unha auténtica salvaxada.
En total mataron 18 raposos no derradeiro campeonato de "Caza do Zorro". Dende logo e un pasatempo escandaloso. Pero esto é a miña expresión, que por suposto esos cazadores non comparten. Os campeóns mataron este ano 4. A verdade é que como sigamos así dentro duns anos non haberá aposos, e por suposto nin coellos, nin lebres, nin perdices. Estamos a romper a cadena ecolóxica lamentablemente. No nome dos raposos a miña maior repulsa por estos actos que non se deberan permitir. Un raposo ten tanto dereito ou máis a vivir en Galicia que os cans que lle dan caza, moitos deles foráneos a nosa natureza... Frases como "esta temporada matei tres... "o zorro é un animal moi intelixente...", "antes de fuxir controla os cans...", "imos polos terroristas" , demostra o aprecio a este animal...
|
||||||
| Curiosidades: |
Anécdotas sobre o
raposo moitas e moi
variadas, unha que me chamou moito a atención recolloa do libro
"Eses nobres cazadores" onde Xurxo de Vivero relata a
seguinte: " En Alemania, na primavera na Alta Baviera, sol e neve,
Teño outra lembranza, máis que anécdota, dos raposos. Cando era cativo vivín moitos anos na Plaza das Mercedes en Ourense, xusto o carón dos bombeiros. Máis dunha vez (os bombeiros) tuveron un raposo atado a un poste, non sei as razóns, e máis dunha vez escapaba o raposo e sempre cunha pomba na boca, así o lembro eu...anos 1950-60. Ten un ladrido ronco e lastimeiro na femia, e ben vocalizado no macho, sobre todo na época de celo.
Outra cousa curiosa do raposo é que cando non consigue capturar unha presa, por exemplo un sapo o un erizo orina por riba deles. Incrible. Unha forma que ten de cazar moi curiosa é rebozarse en terra para simular que está morto, incluso pode ata sacar a lingua e así parecer inda máis morto, deste xeito os corvos e outras aves carroñeiras vanse acercando ata que o raposo reacciona comendo a máis dunha... Un método moi eficaz que utilizan para botar as pulgas fora do seu corpo é o seguinte: collen unha ramiña ou un guizo ou garabullo calquera dunha árbore, logo siguen con el na boca e métense, pouco a pouco primeiro a cola, nun pequeno pozo dun río ou regato... as pulgas evidentemente van ocupando lugares do corpo que estén enxoitos. E así pouco a pouco o resto do corpo, dando tempo as pulgas e demais a ir ocupando lugares mellores. Cando o raposo observa que os seus parásitos están na rama abandona esta e sae do río... A limpeza do seu corpo resulta así efectiva. Tamén é un fora de serie atacando trobos de abellas, xa que primeiramente presenta a súa cola e logo cando as abellas saen apoderase de parte do mel...
|
||||||
| A súa mala fama: |
A súa mala fama está moi extendida. Fama de ladrón, de pícaro. Pero non é para tanto. Eso sí, si te descuidas adeus galiñas. Aparte pásase un pouco, xa que as veces tamén mata e nonas leva.
O que contan del, sempre é de picarón; é curioso o caso de cando se sorprende, dentro dunha cuadra, por exemplo, e faixe o morto. O de facerse o morto para tratar de burlar ós seus frustrados perseguidores é normal. Nembargantes esta actitude o parecer non é mostra de astucia de ningún tipo, pois é totalmente insconsciente e instintiva. Algo así como un ataque de catalepsia que o animal sofre debido ó medo. Hai insectos que fan o mesmo. Tamén as cobras de agua, a Natrix natrix as veces fai o mesmo... Tamén cando caza é un auténtico fenómeno, por exemplo coas perdices utiliza unha argucia moi propia. Primeiro asusta as perdices e produce a chamada encarballeirada (todas as perdices ou parte voan as árbores...). Unha vez que ten fixada una perdiz, polo menos, subida o carballo, ponse abaixo a dar voltas rápidamente para adiante e para atrás, moito tempo. A perdiz lóxicamente non lle perde vista o raposo e esa é a súa perdición xa que o final cae mareada. Evidentemente o raposo ponse as botas...
Cazar o raposo, que é analizado noutro apartado, non é doado. Si se lle pon unha trampa, cousa o parecer bastante normal, é capaz de todo. Por exemplo, vexo no libro "Viaje por los montes y chimeneas de galicia" que conta que si queda prendido dunha pata é capaz, non sería a primeira vez, de roer o óso ata que quede libre e escapar dese xeito... O raposo soio perde parte da súa intelixencia, para escapar e torear os seus perseguidores, cando está en celo. Esto é unha norma xeral de casí todos os animais. Esta baixada de bandeira é aproveitada por algúns para darlle caza de forma máis doada.
|
||||||
| Os raposos en Galicia |
Son moi abondosos. Vive en tódolos hábitat do país. No ano 1986 vivían en Galicia 150.000 raposos dos cales uns 20.000 eran cazados tódolos anos. Por exemplo en Allariz foron matados no ano 1980 noventa exemplares. Hoxe non hai tantos pero abondan moitísimo. Non existen nas illas de Galicia, no resto da comunidade por suposto.
|
||||||
| A súas pegadas: |
Este é un dibuxo da súa pisada cando vai a trote en terreo blando. No Cuaderno de campo de Félix Rguez. de la Fuente analiza as distintas pisadas según as situacións (Non copio a páxina xa que tampouco se trata de copiar por copiar). A súa pegada bota ata 5 cms de lonxitude por catro de anchura; pero non é doado de distinguir xa que se confunde coa do lobo e as dos cans. A do zorro adoita ser máis pequena.
Os excrementos son en forma espiral, longos e terminados en punta retorcida. Entre 8 a 10 cms, normalmente oscuro, inda que as veces son blancos cando consume osos. Sempre están estos excrementos en lugares moi significativos. Hai moitas máis pegadas como o seu cubil, tratado noutro lugar da ficha; pelos en determinados lugares, sobre todo na primavera que é cando perde o pelo; ovos coa cáscara únicamente en cantidade, xa que o raposo fai moito saqueo de niños.
|
||||||
| Para saber un pouco máis: |
É de xusticia decir que todos os dibuxos desta ficha sobre o raposo e moitas ideas están sacados destes cuadernos de campo que son marabillosos. Foron editados por Airtel no ano 1991 , pero foron escritos polo autor polos anos 1955.
|
||||||
| O raposo na mitoloxía tradicional e na historia: |
O raposo na mitoloxía tradicional e na historia
A tradición ten convertido o raposo no símbolo da astucia e da sagacidade e cando falamos do raposo sabemos que se vale de mil argucias para conseguir os seus obxetivos que no son outros que vivir e alimentarse. En moitos pobos do mundo o raposo está relacionado có espíritu do bosque ou a montaña e tamén co espíritu do mal; pero no fondo sempre se considerou que este animal era astuto e intelixente e por suposto moi prudente. Na historia normalmente o raposo é tratado como intelixente, con moitas facultades e o mismo tempo como ladrón e animal moi astuto; así Aristóteles e Fedro, entre outros, falan do raposo como un mestre en fraudes e roubos. Nas fábulas de Esopo o raposo mostra a súa intelixencia e trata de enganar os homes e a outros animais con moitas argucias que estos non podían evitar. No século XVII Jean de La Fontaine pinta o raposo, nas súas famosas fábulas, con facultades e sabiduría casi humán; de feito o raposo máis famoso do mundo chámase Renard y así quedou inmortalizado en Francia.
Hai moitísimos contos que recollen as andanzas dos raposos, ver algúns nesta misma páxina, un famoso de tradición oral é o seguinte:
|
Eu tamén amo os raposos.
Saír.
Volver a
características.
